Un Lemosin per l'empèri francés

Los reis-presidents franceses an sempre emplegat los occitans per far empèri. Aquí traparètz un autre exemple pel XIXen sègle,
Dins sa proclamacion que se seguís la presa d'Argièr e la redicion dels Dèi, Mustafa Pacha, lo general de Bourmont de Clavèt, lo 5 de julhet de 1830 : « vint jorns son pron per la destruccion d'aqueste Estat que l'existéncia castigava l'Euròpa dempuèi tres sègles ». Dempuèi lo XVen sègle, tota l'aramada occidentala an bombarbat la ciutat per fin d'arrestar las activitats dels piratas (version oficiala), fons del comèrçe de la regença turca d'Argièr, la possession de Constantinòpol que l'autoritat sobre los pòbles arabes e amazigh del reire-territòri es realtiva e donc fòrça al piratatge.
Argièr èra lo luòc d'un tresòr, e lo tresòr es estat utile pels franceses e las futuras votacion sobre lo continent europèu.
Es donc ambe la benediccion dels potents europèus -fòra lo rei d'Anglatèrra- que Carles X decidís de conqurir Argièr. Quinze annadas aprèp lo congrès de Wien, que pòrta una tèrra imperiala de mai a França, aprèp Niça e Savòia ; la França napoleoniana amassa tèrras coma principala aisina per emplegar los pòbles sotmetuts, aquesta expedicion d'Oltra-Mar (pel Sud de l'Estat) deviá completar una estatura mondiala fàcia a l'anglesa impierala ; a conquèsta militara amusa l'oposicion interiora, de mai en mai vigorosa ; uèi arrestan terrorista de l'ETA... Atal se deviá acabar ambe lo contenciós que lo Directoire portava, aqueste poder francés aviá pas rendut un deute degut a tres negociants argerians, aital èra reglat al modèl francés amai se panava moneda pels finançaments interiors... Tota la dangierisetat francesa èra aquí, e tanben dins sa faiçon d'oblidar l'istòria o de la manipular. La rompadura aucura lo 30 d'abrial de 1827, quand Mustafa Pacha gauteja ambe un còp de caça-moscas lo cònsol Daval. Lo 16 de mai de 1830, l'armada comandada per l'armiral Guy-Victor Duperré e Claude Charles Marie de Campe de Rosamel (inscrits sobre l'Arc de Triomfe parisenc) s'en van de Tolon. Lo desbarcament dels 30.000 òmes se farà lo 14 de junh a Sidi-Ferruch e l'ataca capita la presa de la ciutat. La conquèsta pòt debutar. Serà tarrible.
Per donar lo tempò del temps, cal sotalinhar que totes los caps militars franceses (1) que faguèran l'Argèria son dels veterans de las guèrras napoleonianas e an per tòca una essència comuna d'aver pron de temps servit en Espanha, que l'armada imperiala a conegut las piètra guèrras, faitas d'embuscadas e de massacres, una campanha que i es nascut lo mot de « guerrilla », « Soi estat pron urós de batre sovent los espanhòls, espèri l'èstre encara pron per batre los arabes en emplegar los mesmes mejans », Lo general Bugeaud, que crideja aital las seunas tropas lo 7 de junh de 1836, èra a Madrid lo 2 de mai de 1808, jorn de l'insurreccion espanhòla, a participat al pietadós sièti de Zaragiza, mas a sobretot practicat durant quatre armadas de contra-guerrilla en Aragon devath los òrdre dels marescal Suchet. Mantunas carrièras de Lemosin pòrtan sense vergonha lo seu nom, Bugeaud del Lemòtges. En Argèria los metòdes emplegats contra las bandas espanhòlas seràn equipatges de mulets puslèu que carriòts, daissa de caire los artilhaments sense utilitats. Fargarà aital mantunas colònnas mobilas, rapidas, ben rensenhadas, capablas d'acarar lo torbilhon dels cavalhièrs arabes en lor oposant la poténcia del fuòc.
Cal apondre qu 'aquesta intervencion francesa e napoleoniana en Espanha a fait cambiar lo nom de l'Estat, es passat de Regne de Castilha e d'Aragon al Regne d'Espanha (una e indivisibla), puèi la guèrra ambe los legitimistas bascos a començat ; lo terrenh èra prèste per las futuras dictaturas centralistas (una e indivisibla).
Per liurar mantunes combats sense pietat, a calgut fargar una novèla armada. Aquò serà l'aramada d'Africa, e es pas compausada de drollets de glèisa : legion estrangièra, creada en 1831, batalhons disciplinari -los « zéphyrs »-, enfin, supletius tal los tiralhors argerians, los zoaves e encara los spafís. Lo metòde de recrutament èra basat sul sistèma de la sotmission, lo pòble frescament sotmetut èra emplegat per perségre la conquèsta imperiala, lo metòde roman per sempre e per París, la santa capitala. Los « Arabes » (que i èran tanben amazigh, mas l'Istòria qu'ai en man parla sonque d'Arabes) donèt correccion çaquelà, pron seriosa. Per la primièra expedicion contra Constantina en 1836, l'armada de Clauzel dèu batre la retirada ambe pasugas pèrdas dins la nèu e lo freg. L'annada en seguida, juste abans l'assaut d'acabament, los generals Denys de Damrémont e Alphone Perregaux i son matats. La pacificacion es d'una durada sense fin, una « vendèia perpetua ». « Auriái degut servir en çò dels Turcs », escriu lo loctenent-coronèl de Montaignac. Ambe l'espaventable disposicion qu'ai a castigar la pèl umana, auriái agut mai d'astrada per devenir un personatge d'aqueste país » E d'ajustar : « Cal aneantir tot çò que culaurejar a nòstres pès tals mantunes cans ». Un maissant biais de collaboracion occitana es presa. De 1830 a 1875, 7.469 sordats moríscan al combat e 110.161 dins los espitals. Las pèrdas « arabas » seràn jamai conegudas.
França deveniá de mai en mai una e indivisibla, gràcia a un occitan de mai. Causa coneguda siagèsse.

Migracions-Invasions Merovingianas en Aquitània

Maieutica en Mai 08

Maieutica [ist. filò] (gr, maieutikê, art de l'amainadada), art de fa nàisser los esperits, es de dire de far descobrir a l'interlocutor mantunas vertats que son ontologicas al(s) interlocutor(s).
Socrata disiá exercir aquesta art en pausar al bon moment mantunas questions als seus interlocutors e en las far «se brembar» (reminiscéncia) de las donadas elementàrias de matematicas o de las vertats moralas universalas. La psiquanalisi es, dins aquesta significacion basica, una maieutica.
La maieutica es una teoria platoniciana de la reminiscéncia, la maieutica es un moment essencial de la dialectica, es un procediment socratic ; aqueste procediment s'exprimís dins la boca del jove esclau dins lo Menon.
L'esperit de la maieutica se trapa pas sens que dins la pedagogia ; apond elements enfortissents la pensada personala, per portar dins qu'a la via globala de la psiquanalisi. Vos caldrà anar veire los diccionaris per completar la vòstra informacion sul mot, didactica, ironia, Socrata. a
L'occitanisme pòrta un ròtle per Occitània, es de la maieutica per balhar a totas las classas socialas, aital sembla una mena de faiçon o practica de la psiquanalisi personalizada e per un pòble coërent. L'occitanisme fonda aital la nacion occitana per èstre un element vivent sobre la planeta e per l'umanitat.
Sense occitanisme, mantunes individús de l'espècia umana son emplegables per d'autres fins, sovent per dominar o sotmetre d'autres pòbles en nom de França, de còps fan simplament l'Istòria de França tala que l'imperaire zo vòl ; èra lo cas dels occitans e de las occitanas dins Mai 68...
Lo darrièr dissabte del mes de mai 2008, soi estat convidat per un debat sul tèma nostalgic de Mai 68 ; los pòst-68-hards son pas monde qu'estíman la nostalgia, mas sembla que Naboleon Ier aguèsse despertat l'afar gràcia a un afar de coble pendent sa presidéncia anti-68 !!! Sem al monde d'Ubu-rei.
Los pòst-68-hards sábon fargar debats, contrariament a mantunes occitanistas, fièrs d'èstre franceses e que sábon organizacion la monopolizacion de la pensada per èstre segur d'aver rason, el-meteis. Los pòst-68-hards an mestièr d'entrar dins l'occitanisme politic e del debat ; causa que faguèran dins lors tempses tanben.
Èrem mens de 15 al entorn de la taula e ai agut lo grand plaser d'intervenir, e sobretot d'èstre convidat, per un encontre sense cap de dobte utile per totes e totas, un encontre devengut maieutic, çò qu'èra pas brica esperat.
Cadun a agut 10 minutas per dire son Mai 68, èri gaire concernit ; cadun parlèt e totes e totas podiam respondre ; èra un vertadièr debat ! Causa raríssim en Occitània. Aviam lo temps de parlar, d'entre-parlar, d'escambiar e d'explicar perqué èriam pas en accòrd, de desparlar, de rire, e sobretot ai pogut escotar, causas saborosas d'un temps sense violéncia, malgrat tot. Lo debat èra pas un monològue, ai conegut aiçò gaire sonque ambe los gropes tals Entau País en Bearn. Digun s'èra autoproclamat lo goró del debat, l'encontre èra democratic, los ataulats èran vius e sabián dire çò qu'èra lo subjècte escolhit, ambe contengut brilhent : Mai 68, una commemoracion ?
Son monde que se reconéisson melhor dins un libre publicat vaquí 20 annadas « Mai 68 una contra-revolucion capitada » d'En Michel Debray, melhor que dins los escrits d'un Finkelkraut o Gluksmann, aquestes que sèran autoproclamats filosòfe de Mai 68, a Barcelona per exemple, per i aver localizat sos primièrs actes de filosofia, tanben los ataulats son filosòfes, mas mens mediatizats! Ai pas pensat que lo debat aqueste auriá degut èstre mediatizat, benlèu enregistrat. Çaquelà una intervenenta expliquèt que los estudiants de la Sorbonne èran doás causas seguras : machista e grand productor de tracts donc de mediatizacion ; la páura a agut de suportar las doás causas a la Sorbònne, aprèp aver passat un temps de sofriments similars a las Bèlas Arts. Los mascles de Mai 68 parlávan sus l'empont, dins l'aula las femnas trabalhávan los tracts !!!
Un militant regent dels escolans dels obrièrs CGTistas prèp de Flin, membre del PCF, d'origina occitana, a tanben explicat la feblessa del PCF per rapòrt als autres militants d'extrèma-esquèrra, els avián lo cabinet dins l'apartament, los alter-trostkistas avián la roneo abans lo mòble.
Malgrat tot, aqueste militant coneis pas los actes del PCF de l'epòca, ça dís. Ne fa una mena d'excepcionalitat per n'oblidar las realitats e las consequéncias politicas ; lo militant del PCF, fòrt simpatic e democrata, sembla aver estat avuglat per la grandor del supausat biais de decidar al cap del PCF del moment.
Cap intervencion èra enregistrada, mas totas èran de prendre en carga per l'Istòria d'Occitània, per s'èstre debanada en Occitània, o per s'èstre desvolopada en tèrra de França per mantunes elements de la diaspòra occitana a París. Totas las intervencions èran d'experiéncias retransmetudas per èstre la fotografia de França en 1968, del nivèl filosofic (actors franceses de la filosofia) a actor del terrenh economic en Lengadòc (lo païsan del PSU que recept los alter-68-hards per vremiar), afranquesits e volontariament aital. An totes/as suportats los tempses de 68 sense n'aver realament mesurat totas las consequéncias, levat un qu'èra estudiant a Aire d'Adorn qu'a plan entendut lo problèma del poder quand caliá decidar quicòm qu'èra pas sonque de l'òrdre del negatiu, mas el abans d'èstre estudiant, èra estat obrièr, e, per èstre obrièr abans, èra al cap dels estudiants ... Quí de l'uòu o de la pola faguèt sa vida o sa pensada ?
Totes/as avián la vision intèrna e alonhada de l'afar, e al meteis temps consciéncia que mestrèjan pas tot encara d'aquesta memòria, mas pas brica del sistèma nacional occitan (èra absent ? Un collòqui de la FOL de l'Aude lo meteis jorn explica que non ; es Claudi Martí que portèt lo numèro de la revista a periodicitats 68-hardas); aqueste sistèma nacional occitan èra a Ranguèlh aqueste dissabte de mai 2008, dins aquesta aula pichonèla.
Cap capable d'o descriure per els/èlas de faiçon antropologica, amai de pensar l'antropologia descarnada, mai francesa, nimai pel grope aqueste ; alara, lo fenomèn societal se podrà sonar un debat sobre l'assimilacion al modèl francés, del lindal al Panthéon, dins los libres que fomentèran, dinca l'accion istorica pels autres, los autres que párlan ara al XXIen sègle dins los mèdias, dins totes quitament los mèdias locals aparisenquits.
M'an contat Mai 68 e la question èra se saber la commemoracion, me soi sentit fòra la lora istòria nacionalista francesa, alara que sem de la meteissa tèrra, istòria que lo qualificatiu lor èra desconegut ara. Èran totes de nauta cultura francesa, d'aqueste pòble qu'a fait de l'article 2 de lor Constitution una aisina personala per confirmar en 1992 enlà la pensada en Occitània per la sotmission, alara que Mai 68 èra pas la liberacion ; sem dins l'esquisofrènia del pòble occitan, en plen ; totas las loras expressions èran pastadas d'expressions occitanas de la Gasconha al Lengadòc, o quitament exilhats al còr de las manifestacions obrièras o estudiantas, veire liceanas.
Èran totes/as scientifics/as o sapients/as d'origina occitana (pastat pel país nòstre), mai o mens vivents en tèrra occitana e retirats/adas dels vrombissaments de classa en exilh e tornat al país, las pensions en man o dins la caissa bancària (que sábon pas encara emplegar tal qu'o fan los bascos e los catalans), un bagatge universitari qu'alonha tanben un pauc del pòble.
Es un pauc dificile quand l'intellectualisme francés es incarnat pels occitans e per las occitanas, e quand l'intellectualisme aqueste es considerat tal un Everest de la pensada, una pensada universala perqué en lenga francesa, es dificile de dintrar dedins la mesclanha intellectuala ; lo Rugbí es pas la filosofia, es tot lo contrari ; mas l'intellectualisme e la diplomita universitària alonha sovent dels vertadièrs militants, permet sovent d'organizar una casta salvagardada per un monde dangierós o considerat aital [Mediapart ne parlèt recentament, per caracterizar l'universitat de casta que se bastís en França, en Occitània se podrà dire tanben per l'occitanisme cultural de las tres letras monopolisticas], èra pas lo cas d'aqueste grope.
Tot aquò vòl pas dire qu'an pas mestièr d'una paraula occitana, occitanista car nacionala, centrada sobre un punt de vista antropologicament lor, Occitans que son sense zo saber ! Sense zo saber, car se podrà èstre Occitan en parlar francés, coma se podrà èstre Escossés en parlar anglés, etc. E aquí, es sense zo poder amanar, tot en assajar d'o amagar.
Tot aquò vòl pas dire que las dichas son pas bonas experiéncias per l'Istòria d'Occitània e pel desvolopament d'una pensada occitana.
Per l'ideologia, son monde de las sciéncias e del saber de tot escantilh, la pèira universala portada per la nacion occitana a l'umanitat ; lo grope n'a brica consciéncia, e aital fascinarà : i a totas las generacions, levat la qu'es nascuda aprèp 1975. Per l'ideologia an mestièr de saber sul tèma del capital, mestièr de saber que l'Estat pòrta tanben una idèa de l'emplec del capital e de la fòrça trabalh e la sang. An mestièr de saber sobre la cultura, e l'incultura èra aquí puslèu la cultura oblidada que la lenga occitana los a pas balhada. An mestièr « de ne pas caresser dans le sens du poil », mas d'oblidar que, se párlan francés, son de lenga e de cultura occitanas e l'oblidança farà aisit la necessitat. An mestièr de saber qu'es l'Estat que prepara al mercat, lo mercat es l'airial de jòc o d'expansion de l'entrepresa, l'entrepresa se noirís d'aqueste mercat, puèi siá per imperialisme, siá pel colonialisme, siá pel liberalisme o neòliberalisme, l'entrepresa, ajudada en esséncia per l'Estat, entrepresa de servici d'Estat o de servici privat, aurà la planeta se lo politic i bota pas un fren. Son monde scientific que creson a la tecno-estructura en i balhar la critica [dins l'associacion triletrada, la critica es impossibla]; la critica damora l'esperança pel grope, e per me serà per perségre lo debat ambe lo grope. Ai pas conegut cap membre del grope personalament ; Mai 68 fa parlar ambe plaser de se, mai que tot. Es un grope estelament esperançador car en mutacion. Mutacion es un mot emplegat per Mai 68.
De qué podiái contar ? Per assolir la convidacion e apondre al debat, acceptats ambe plaser. Aqueste dissabte maitin de mai 2008, m'an tant donat d'els o d'èlas, de lor saber e experiéncias, jo lo pauc de cultura francesa, jo lo pauc de scientisme diplomat coma cal pels saberuts de las universitats francesas d'Occitània, jo lo pauc de letras o de triletras ... Jo l'òme de pauc, coma z 'auriá pogut dire Michel Serre. Malgrat tot, son las aisinas del marqueting e de las meunas experiéncias de terrenh que faràn lo discors, un discors de vida tanben. Me sembla qu'i a pas melhor que la vida per dire l'èime, Mai 68 pòrta l'expression ontologica.
Jo l'òme ciutadan de la planeta qu'entend pas gaire aquesta guèrra francesa (1 mòrt obrièr al mens) dels intellectuals franchimands contra la lenga de ma nacion ; jo qu'entendi pas gaire qu'un amic lor parla dins los mèdias, Mélanchon, siaguèsse a Tolosa ambe lo cònsol e totes los deputats socialistas, alara qu'aquestes m'aurián degut representar, me e totes los/as ciutadans/nas d'Occitània, a París per far cambiar la Constitution que refusava de me representar fins ara. Mas benlèu qu'avián rason vist lo nivèl minimal de la reconeissença.
Que podiái lor dire ?
Ai trapat l'idèa : perqué pas lor donar un tèxte de lor cultura intellectuala francesa e lor donar una vision occitana del tèxte, alara entendràn perqué lor cultura me podrà èstre intèrna mas d'una cambra d'odiença e d'audiença per encàs de los encontrar tornar ?
Voltaire me sembla pron ben, per aver estat expulsat pel sistèma francés en plaça, expulsat a Ginèbra, tal Pierre Bayle, l'occitan e filosòfe europèu, professor de Spinoza dins las Províncias Unidas ; Voltaire me sembla ben per balhar un tèxte d'òrt a la françAIse, d'aqueste òrt embarrat per las pèiras dels camps, bitumizat per la pensada costumièra francesa.
Voltaire (1694/1778), Pierre Bayle (1647/1706), Spinoza (1632/1677). Voltaire es la paraula pastada d'insolença que me sembla agradar al pensar de Mai 68 ; Pierre Bayle l'oblidat de la cultura francesa nascut per las tèrras occitanas, Pierre Bayle s'edita pas en França malgrat que aguèsse escrit en francés, ensenhat dins un collègi tolsan de jesuitas, l'apòstol filosòfe de l'etica (l'etica fauta sovent dins l'Istòria de la pensada francesa, amai tanben dins la pensada dels triletrats militants de la lenga nòstra). Voltaire fabricava aquí l'Estat ... Cal dire, es un pauc una astrada, per l'encontre, d'aver previst aqueste tèxte de Voltaire, aqueste filosòfe de lenga francesa [se podrà qualificar un filosòfe d'una identitat lingüistica ?] Suzanne Citron dins « Le Mythe National » escriu p.23 dins lo paragrafe « L'Évangile de la Révolution : Dieu en la patrie »; es ben aquela impression qu'avián dins lo raconte de mai 68, fasián Istòria per França, la patria, la maire : « En Michelet s'alígan intimament l'amor religiós de la patria e lo culta de la Revolucion : dos objèctes, una sola imatge : « Par devant l'Europe, la France, sachez-le, n'aura jamais qu'un seul nom inexpiable, qui est son vrai nom éternel : Révolution (5) ! » Lo paire de Michelet morís l'annada que pareis Le Peuple. L'istorian tòrna dire dins lo seu jornal qu'a recebut d'aqueste paire la piada de la cultura del XVIIIen sègle, del sègle de Voltaire e Rousseau, de «la vraie France» » Me sembla una bona referéncia istorica, gràcia a l'acreditacion de Cuzanne Citron.
La França vertadièra èra ben aquò lo problèma per aquestes occitans e aquestas occitanas de l'exilh, exilh geografic e identari.
« Appendici – Debuta de la Letra dins l'edicion de 1756 – Letras filosoficas, Voltaire.
Dempuèi lo malastre de Cartage, cap pòble foguèt pas potent al encòp pel comèrçe e per las armas dincals tempses que Venècia donèt aqueste exemple. Los Portugueses, per aver passat lo cap de Bona-Esperança, son estats mantunes tempses d'unes grands senhors sobre las còstas d'Índia, e jamai redotables en Euròpa. Las Províncias-Unidas son pas estadas guerrièras que malgrat èlas ; e aquò's èra pas encausa d'èstre unidas, entre èlas, mas aital unidas ambe Anglatèrra a quí an prestat la man per téner de bonas parts a l'Euròpa a la debuta del XVIIIen sègle.
Cartage, Venècia e Amsterdam son estats potentas ; mas faguèt parier que los qu'amassèran de la moneda pel negòçe, en crompar tèrras senhorialas. Bric Cartage, nimai Venècia, encara mens Olanda, ni cap pòble a debutat per èstre guerrièr, e quitament conquerant, per acabar per èstre merçant. Los Angleses son los sols : se son batuts longtemps abans de saber comptar. Sabián pas, quand ganhávan las batalhas d'Azincourt, de Crécy e de Peitièu, que podián vendre beucòp de blat e fabricar beucòp de linçòls que lor valdrián plan melhor. Aquestas solas coneissenças son aumentadas, enriquidas, fortifícan la nacion. Londres èra paure e agrèsta alara qu'Edoard III conqueriá la meitat de França. »
Vaquí lo tèxte de lor cultura.
P.25 Cuzanne Citron, « Le Mythe National », assegura un tèxte de referéncia en parlar de França : « Déesse intransigeante, Vierge mère, France exige le dévouement absolu, le sacrifice, la mort. Michelet, remarque encore Paul Bénichou, attribue au sacrifice une importance religieuse décisive. Il a transmué ses anciennes idées sur la passion et la Croix, en les laïcisant à la gloire des héros et des martyrs de la République (12). Nous retrouverons, affadis mais identique au fond, ce culte des héros et cette morale du sacrifice dans le « Petit Lavisse ». Corps visible de Dieu, la Patrie, vivante et charnelle, porte en elle et résume l'histoire du monde ».
Èran ben lo bon autor que caliá donar ; mas cal apondre del transfert de las ancianas idèas sobre la passion e la Croix, los militants comunistas del temps las an transformadas en un transfert sobre lo partit, çò que podrà explicar l'avuglament, encara ara, de las pausicions politicas del partit comunista. Los militants tot en estar bona pasta, son tombats en religion dins lo partit, aital se podrà entendre mantunas reaccions politicas de cristians de uèi a prepaus dels comunistas.
Dins lo seu tèxte Cuzanne Citron afortís : « Cette patrie ne se dissocie jamais de la Révolution ». En Mai 1968 se pensávan en revolucion totes/as ... Me cóntan lor révolution, quitament se debanava en Aire d'Adorn o a Carcassona !...
Mas tornem al comentari sobre lo tèxte de Voltaire. 1789 èra la violença d'un pòble qu'exprimís la votz d'un classa sociala tala que l'aurà definís Marx ; lo paire de Michelet ne faguèt la descripcion, in situ, al filh. Mesclar lo comèrçe e las armas Voltaire oblida de donar França, car França es estada sistematicament e primièr la violença de las armas per la conquèsta del territòri que li an portat lo comèrçe ambe l'adobament de las bancas toscanas e la fe papala : uèi, França es un Estat que fabrica lo mai d'armas sobre la planeta, encara fa doás annadas, me remembri esquèrra e dreita franchimanda manifestar per servar lo GIAT a Tula, Briva e Tarba. L'instrument per las vendre e fabricar es un binòme govèrn e diplomàcia, entrepresa de servici d'Estat e ambaissada ambe personals formats dins las universitats de sciéncias politicas.
Bonas-Esperanças : passar luènh assegura pas la civilitat, pensi a l'apartheid engimbrat per protestants venguts de las Províncias Unidas, sovent ostracizats pels franceses ultra-catolics e del poder centralista contra las regions occitanas ; l'istòria dels pòbles servís rarament de referéncia quand la migracion s'impausa per la fòrça o la religion.
Negòçe, lo mot d'origina occitana gràcia a Bordèu ... pel negòçe nègre ! Lo comèrçe èra çò que damorava del país de Bordèu o de Baiona en dignitat ; aquò ne faguèran una indignitat e mantunes filosòfes ambe la lenga que escana l'Aquitània.
Caldrà recordar a Voltaire, mòrt ara, mas tanben als franceses d'ara, ceux là même qui parlent de now, que los peitavins, normands e gascons ganhèran la batalha d'Hastings en 1066 !
Quand lo país de Lengadòc èra de cocanha, èra ben un produït industrial qu'a permetut a Occitània, e Tolosa, particularament, per viure melhor que se fasiá a París. Lo pastel val ben los linçòls angleses, non ? Edoard III èra filh de l'eiritatge normand, peitavin e aquitan, ges estrangièr a las tèrras que se volián fòrabandidas del poder dels centralismes reials dels Francs, que se díson Franceses dins los libres d'Histoire de France d'ara.
Lo monde anglo-american es devengut lo modèl parisenc. Massviolence.org n'es lo rebat anglofòne, e pagat per la moneda de l'empèri francés del XXIen sègle.
A Tolosa, l'injustícia es sempre aquesta dels tempses de Calàs, malgrat Mai 1968.
Aiçí tal l'estornuc, ai assajat de minjar pertot del saber, lo gai saber, e donar en dètz minutas la sava d'una pensada umana. Serà una aberracion novèla car serà pas en lenga occitana (pas brica, mas serà dignament una pensada en Occitània), per un public que aurà enveja de refusar de l'entendre, quitament se i a traduccion (podiá pas entendre un emplèc solet de l'occitan, èra... vièlha mentalitat francesa de l'exclusion o de l'expulsion de los qu'es pas similar a la pensada dominanta). Soi d'un endreit que se sona solferino a Tolosa, solferino ... digun sap dins aquesta carrièra perqué un nom parier !
« -Aquí es solferino. » e alara ? Solferino es ges ni per ni contra, ben al contrari, es question de saber. Solferino convida a saber sobre aqueste endreit tolsan ; es un endreit que s'i faguèt una batalha perduda o ganhada, sabem gaire, mas batalha per un emperaire qu'aviá abdicat dos jorns abans. A Tolosa, la procinciala, la commemoracion es jamai oblidada, cada annada !... A Tolosa la bonapartista, se commemòran tanben Mai 68, en 2008, dins la cors del Capitòli [etiquetat Capitolium, en latin]. S'auriá pogut commemorar lo 15 de genièr de 1208, èra temps de campanha electorala. Cap universitat zo faguèt e çaquelà aqueste eveniment faguèt la Tolosa de uèi, autanplan que los Alemands mandèran Airbus a Toulouse, mai que Mai 68 o abrial 1808 ... Podem commemorar 08, mas sovent los occitans e las occitanas escótan gaire los occitanistas, lor fan pas fisença [sovent amb rason quand lo modèl es lo modèl francés], e car fan sempre fisença al poder central, a la sotmission o la debuta de la fin, la debuta de la lora negritud, d'una indignitat umana car es quitament pas colorada.
Lor ai conselhat d'anar veire las lutzes bascas o catalanas per rassegurar car un pòble que lenga a perdut, lo pòble lengacopat, es un pòble que páur aurà per pensar per el-meteis, e donc per èstre sotmés melhor. Lo contra exemple es catalan e basco (grand absent al fòrum 2008 de las lengas a Tolosa, ambe rason ?). Lo debat aprosmat de setembre serà sobre Euskal Herria e Catalunya. La maieutica fonciona !
A Tolosa, i a encara dels tecnocratas de la cultura que pènsan que pauc impòrta la lenga, la cultura se pausa primièr ; e ambe aqueste argument legitíman la destruccion de l'occitan per la páura nacion expansionista francesa.
Un dels intervenents pron saberut a tanben assegurat que Mai 1968 èra la fin dels imperialismes ; li ai conselhat de s'informar melhor, m'a assegurat qu'èra un « raccourci ».
Dins los intervenents avem ausit un dels regents qu'èra a Flin en Mai 68, èra membre del PCF ... Lo ròtle del PCF es estat pauc criticat, lo ròtle de la CGT que sí ! Mas çò de mai important dich per el, en responsa a la mièuna intervencion es estat que París èra faita de Lengadocians dins los servicis d'Estat, e de Bretons dins las usinas ; auriá pogut ajustar que lo comèrçe d'abans guèrra èra fait pels Alsacians e Occitans d'Auvèrnha e Roèrgue ; son los pòbles sotmetuts que faguèran París, talas las nacions o barbares que portávan lo grope dels ciutadans de Roma.
Los occitans son estats las aisinas de las farlabicas centralistas francesas ; l'imperialisme francés èra una mudason aspiranta dels pòbles sotmetuts, uèi es un colonialisme de francofòne e anglofònes en Occitània. Aprèp aver aspirat la sang d'un pòble, lo renovelament es a l'òbra del centralisme, a Tolosa e pertot en Occitània.
E quand los occitans e las occitanas tòrnan al país, perqué i a res per los arcuelhir, fan pas país, fan nostalgia francesa, bastísson per França en Occitània. Causas que fan ni los Bretons, ni los Alsacians, ni los Savosians, ni los Catalans, encara mens los Bascos !
La rason n'es simpla la pensada occitanista sap pas los arcuelhir tornar.
Tot parier avem pas sabut arcuelhir los pè-nègres, nimai los berbèrs d'Argèria (abans o aprèp 1962). Totes manipulats per França e la sièuna ideologia perversa e utilizadoira. Avem pas sabut alara que de la nòstra istòria (sancièra) aurián pogut tant explicar a-n aquestes pòbles enganats per la Babilòna francofòna.
L'avem pas pogut far car l'identitat occitana èra pas pron plasenta, assegurada e fòrta per donar l'enveja del cambiament total, d'una autra via per fargar una civilizacion umanista per la planeta ; me pensi qu'an sabut qu'èran enganats, mas la proposicion occitana èra febla ; an fabricat extremismes de tot escantilh, extremismes que se desvolòpan, encara un còp en favor de França, e en tot comptar, e segurament sense que zo sapiguèssen, contra la nacion occitana.
L'encontre ambe los actors occitans de Mai 68 me serà utila encara un còp, espèri que lo debat los farà pensar tanben a çò que son e perqué son estats manipulats pels parisencs. La maieutica es possibla ambe monde que son un pauc sople de ment, democratas de vertat.
Alara, los tèxtes (en francés, mas aquò's pas grèu) de Claude Sicre lor seràn utiles, mas per pas respondre a la question : nacion e ciutadanetat, pel pòble d'aquí ? Jà, ambe Claude Sicre, lo modèl del genial Fèlix Castan, es mauentendut o mauinterpretat. Es un pauc coma los tèxtes biblics ... Ne sem a trapar dins l'identitat una religion (tal lo modèl francés), causa qu'entendi pas.

a(1867, en fr. dins Mérimée ; empr. Al grèc, maieutikê « art de l'amainadada », fem. Substant de maieutikos « relatiu a l'amainadada », vengut de maieuesthai « mettre au monde ») didact. Metòde suscitant la pensada intellectuala.

Immigracions e passatges en Occitània

Es important de saber que los Occitans e las Occitanas son venguts d'un substrat de populacions celticas e ibericas, puèi d'autres pòbles son arribats dels nòrds o de l'èst per donar una autres imatges a l'espaci nacional occitan.
Tota la toponimia de l'Occitània de uèi es passada a las motluras celtica e iberica ; e los Occitans e las Occitanas son la resulta d'una mescla de populacion, l'exemple europèu.
Puèi son arribats los fenicians, los grècs, los romans, los merovengians, los ostrogòts, los visigòts, los amazighs, etc ... e pus tardivament los franceses.
E ara avem la lenga occitana...

Genèsi d'un problèma : lo nacional esquerrisme francés

Quand legissi « Lo principi de las nacionalitats », p,14 del libre de Gérard Noiriel, se pòt qu'anotar de cap a cim l'article,,, Avem pas los meteisses principis istorics, gaitem la meteissa istòria al meteis endreit ? Non de vertat ...

«Los istorians s'acòrdan per afirmar que las nacions al sens politic del mot an pas debutat l'espelida sense qu'al XVIIIen sègle, al moment que los progrèsses de la cultura escricha an permetut l'emergéncia d'una « républica de las letras » en Euròpa, Tal l'a sotalinhat Anne-Marie Thiesse, « ren e mai internacional que la formacion de las identitats nacionalas »^1,, En efèit, son estadas las lutas de concurréncia oposant mantunes individús que párlan cadun en nom de la « nacion » que an jogat un ròtle decisiu dins lo desvolopament d'aqueste procèssus identitari,»

Jà ambe aqueste paragrafe n'avem pron,

Jo me demandi çò qu'èra las letras occitanas de l'Edat Mejan, pas sonque poësia ? Car ben segur totes los tèxtes oficials del Ducat d'aquitània, dinca l'arribada dels franceses, son estats escrits en gascon, de mai dinca 1789, la lenga oficiala de Bearn -un Estat associat a França- e quatre-cent còps mai bèl que lo Monègue actual, es estada interdicha quand la republica a destrusit un sistèma administratiu normal dins l'Euròpa del XVIIIen sègle,

Aqueste paragrafe pòrta una granda ignorància de l'istòria de l'Euròpa, e dels territòris que França a fagocitat,

Mas dins los paragrafes següents veirem que l'afar es mai grèva,

«Cal primièr destriar dos nivèls dins aquestas concurréncias, Lo primièr es aparegut primièr en França, Aquò son los enjòcs de politica exteriora, que plaçava sus l'enpont en batèsta los representants de l'aristocràcia e los de la borgesiá cultivada (adèptes de las Lumières), que explícan lo triomfe de la definicion revolucionària de la nacion de 1789, Es aiçí un sinonim de «pòble» o de «terç estat», Dins lo seu famós assaig sul subjècte, l'abbat Sieyès assegura que los nòbles son mantunes estrangièrs, Prepausa de los remandar dins las loras «forèsts de Franconiá», car se díson els-meteisses aital mantunes descendents dels Francs²,»

Es vertat que quand los nòbles occitans, qu'avián lo poder per eiretatge e que un parlament deviá d'assegurar la validitat del poder, èran vertadièr estrangièrs en l'Estat de la dictatura franca ; senon los nòbles franceses èran de vertat venguts d'en defòra, Sabi pas se lo París de uèi sabiá la riquessa del saber dels nòbles d'Occitània ? Amai de la noblessa ? Car es ben ambe l'arribada de la republica unificatritz que la nullitat culturala a pujat dins totas las estradas de la republica parisenca, Cal tornar dire que los Parlaments de Bordèu e Tolosa, per parlar de los que sabi, èran representacions de l'aristocràcia e de la borgesiá de las ciutats e las ciutats èran ambe un poder sus un espaci que los reis franceses, aprèp la conquèsta, an dividir tal l'estimavan, en província per la representacion del rei, e en generalitat per crubar la moneda de las talhas degudas al rei conquesidor, En 1789, los pòbles èran talament pauc sinonim de nacion, que lo primièr 14 de julhet es estada la fèsta de la federacion, e se parlava « dels pòbles de França »,,, De mai l'unicitat uniformizatritz èra pas encara una vista politica, car los dreits de l'Òme son estats tradusit en 7 lengas, que mantuens avocat de Guièna se ne son fait los traductors en gascon, clar que la lenga administrativa d'Aquitània damorava dins los ments, e que l'unicitat lingüistica de uèi èra pas la règla, unicitat lingüistica qu'es non declarada dins lo tèxte que ai legit,

« La Revolucion francesa a donc dubèrt un primièr front, que damorarà central dins las lutas politicas concernant « l'identitat nacionala » dinca la fin del XIXen sègle, Opausa los republicans (l'« esquerra » del moment), que defendon la nacion, e los monarquistas (la « dreita »), que recúsan aqueste vocabulari car contèstan la legitimitat del sufragi universal e lo principi d'egalitat entre totes los ciutadans,»

Cromwell l'aviá jà dubèrt mantunas annadas abans, en descapitant lo rei d'Angletèrra, Me sembla qu'a Lyon e Bordèu los pòbles que se son levats contra los dictats parisencs èran amassats al entorn d'un autre projècte que la dictatura del proletariat version modèrna, que legissi aquí, La legitimitat del sufragi universal èra questionat per rason de l'unitat del reialme, qu'èra pas brica vertat d'aquestes tempses, Aital, lo rei èra sus l'idèa d'una refòrma de l'impèri, e la famosa « esquerra » èra sus un projècte d'uniformizacion democratica, que fa tant de mal en Africa actualament, lo modèl de las destruccions de las estructuras democraticas que son las cellulas de las nacions (tal que ne fa la descripcion los tèxtes romans ancians), Amai, la dita « esquerra » lutèt per establir la ciutadanetat, per justament passar aquesta definicion latina de la nacion, Mas los tèxtes son interpretats ambe lo punt de vista d'un contemporanèu a Sarkozy, pas dins lo contèxte del moment, Cal tornar dire que Bearn èra un Estat independent quand la revolucion liguèt sus la corona reiala franca, e que son estats assimilats tals vulgars esclaus parisencs, sense respèctes dels dreits del pòble de Bearn, de la meteissa manièra que lo rei de França respectèt pas los dreits del pòble d'Aquitània aprèp aver ganhat la batalha de Castilhon, aprèp mantunes massacres e un exilh de Peir Berlan al cap de Medòc, per zo tornar pas veire dins las carrièras de la ciutat ducala, Bordèu ; es d'aquestes tempses que Bordèu a cambiat de nom, 1470,,,

Jo me demandi se aquestes istorians parisencs sabon l'Istòria d'Aquitània ? Segur que devon parlar dels escrits de Montaigne e Montesquieu, mas sense téner compde del contèxte politic d'aquestes escrits, Abans França exagonala de uèi, i aviá de vida suls territòris conquistats !

«Abans de tornar sus aqueste punt, voldriái leugierament parlar del segond enjòc nacional, Desmostra, el atanben, l'ideal de liberacion dels pòbles proclamat en 1789, mas se focaliza sul aspècte sancierament daissat de caire pels revolucionaris franceses : la liberacion de las culturas popularas contra la cultura classica espandida dempuèi lo castèl de Versailles, L'occupacion d'una partida de l'Euròpa per las tropas napoleonianas an estimulat aqueste movement de resisténcia, Es dins los Estats alemands que se desvolopa ambe lo mai de fòrça, Mantunes filosòfes tal Herder, puèi Fichte e Jahn fargan lo concèpte d'«identitat nacionala» en crear un mot novèl, «Volkstum», que serà tradusit en francés per «nacionalitat», Per aquestes militants revolucionaris, en luta contra l'aristocràcia, lo critèri fondamental que definís una nacion, es la beluga de vida, es de dire l'intelligéncia que li dona la seuna personalitat³,»

A prepaus d'estimulacion, voldriá puntejar los "referèndums" militars napoleonics per fagocitar Niça e Savòia. E l'istorian francés pensa que en Alemanha se sariá debanat d'una faiçon diferenta ?

Los franceses son los mai fòrts ! Quand arríban tot cambia, son belugas de vida !! Quand los franceses legiràn l'istòrias dels problèmas dels Habsborg per apatzimar Alemanha, comprendràn que l'arribada dels franceses los a ajudat per desvolopar una contra-poder a la dinastia en plaça, mas lo fuòc existava jà ! Lo fuòc existava dempuèi Carles V !!! Quand los franceses seràn pas ufanoses de çò que fan ? Aqueste jorn benlèu la planeta virarà melhor,

La tropa napoleoniana -arribada en Alemanha- son estadas vistas tanben coma lo poder dels Habsborg ancians, e combatudas tre que las cartas son estadas claras : impausar una autra mena d'exclusion dels pòbles per una administracion bonapartista d'Alemanha,,,

Alara los paures filosòfes alemands son devenguts los supletius del poder militar francés, pas una liberacion dels alemands,

«los filosòfes, las filosofias e los istorians que se son aplegats favorablament per l'unitat d'Alemanha an plaçat primièr matunes critèris de «mêmeté» (exemple : la nacion alemanda existís car totes ne son membres los que párlan la meteissa lenga) e mantunes critèris de l'«ipseïstat» (exemple : la nacion alemanda existís car possedís una memòria collectiva e de las tradicions especificas), Gràcia a un bèl trabalh collectiu de collècte de las tradicions popularas, de transformacion dels patois en langages écrits e codificats, aquestes sapients an jogat un ròtle essencial dins l'«invencion» de las identitats nacionalas,»

Paura memé tè !

Aqueste meteis trabalh França zo nèga devath un principi revolucionari contrari als principis alemands !!

Aqueste afar de mêmeté es l'etnisme ! Mas quitament per l'Alemanha, l'afar fonciona mal ! Car lo neerlandés es una ortografia del plat-deustch, e l'alemand de Suïssa es pas estat integrat dins lo trabalh aqueste, La mêmeté es un engana pec, un concèpte pels franchimand, encara, o pels membres del PNO (canal istoric del GPO).

Èra dels tempses del romantisme del XIXen sègle que se sabiá pas trabalhar sus la lingüistica, e alara sobre concèpte politic clar se fargava lenga e escritura non-istorica, sense diacronia, sense estudis lingüistics serioses, lo metòde francés d'ara al XXIen sègle,

L'etnisme es pas estat aplicat en França revolucionària, perqué senon, l'Estat seriá estat tot pichonèl, l'Iscla de França benlèu, Amai la literatura tant pichonèla tanben, qué ...

Donc, es ben lo projècte reial que a passat la revolucion francesa, de l'aristocràcia (pluralista etnista) a la borgesiá (uniformizatritz per aver un mercat unic ambe una lenga unica e singulara, veire universala), lo projècte reial es estat transformat en bonapartista, sense gaire de dificultat [ara esquerrista francés!], tot parier en fargar una simplisme de gestion de l'Estat parisenc ; la democràcia es la gestion del complèxe, lo militarisme francés estima mai l'uniformitat lingüistica, l'esquerra francesa es sus aqueste projècte, e s'en rendrà compde un jorn ?

Jo me demandi perqué, sapient aquestas basas faussas, se posquèsse escriure tant d'estupiditats en pauc de linhas de la part d'un istorian francés ?

M'arresti aquí e conselhi pas la legida del libre, o alara per ne destriar las estupiditats, Es que l'esquerra francesa serà jamai intelligenta, un jorn ?

Preferissi legir Jean-Louis Davant dins Enbata !

1,Ricoeur a degut fargar los seus neologismes car la pauretat de la lenga francesa permet pas de destriar aquestas doás caras de l'identitat, La «mêmeté » es designat pels mots « gleichheit » en alemand e « sameness » en anglés; l'ipseïtat per « salbsheit » e « selfhood » ,

2? : 3 es notat aital sul libre,

3? : 4 es notat aital sul libre,

Mots claus Technorati : Esquerra, França, Occitània, errors istoricas, concèptes, politica

Entrepresa/associacion e democràcia e occitanisme

Entrepresa/associacion e democràcia e occitanisme

Lo dorsier de Sciences Humaines es pron ben fait ; se pòrta plan e se legirà ambe interès ; çaquelà cal apondre mantunes comentaris devath la fòrma d'una experiéncia que pòdi aver agut pendent mantunas annadas, e en Occitània. L'autogestion es la dralha agradaiva que es portada per mantunes interlocutors de la revista francesa, aital per contrapunt la revista a lo gèni de donar la paraula a un sociològue, Michel Lallement, per una entrevista-article titolat : «L'autogestion, una histoire contrariée ». Me soi interessat a la question : « Quines partits politics an portat aqueste movement ? » la responsa es bravament utila per la meuna istòria de l'occitanisme : « Sul plan institucional, es la segonda esquerra, es de dire lo PSU d'un latz e la CFDT de l'autre, dimension programatica : èra un projècte per bastir una societat en fòra dels esquemas incarnats per una partida del capitalisme, d'un autre ltaz pel socialisme d'Estat, sobretot en periòde de guèrra freda, que los dos modèls s'opáusan. Lo congrès de 1970 de la CFDT bota l'autogestion al còr del seu programa e es tanben lo programa de la segonda esquerra pausada per Michel Rocard en 1977, còsta a la vièlh esquerra estatista./I a una recuperacion tardièra del Partit Comunista [ndg : francés] a la fin de las annadas 1970. A la debuta, lo PCF èra pron ostil a aqueste mot d'òrdre autogestionari, perqué aquò dintrava pas brica dins lo cadratge del centralisme. Mas la falhida del socialisme real a l'Èst e los escases electorals d'un PC [ndg : francés] que declinejava a la fin de las annadas 70 l'an trigossat a tornar préner lo mot d'òrdre.»

Los partits obrièrs en general son a la remòrca de las idèas politico-entreprenarialas nòvas [dins l'Estat francés], mentre que la borgesiá, nautament rica, se trigossada per la vision monetarista e nacionalistas dels americanismes, per plaçar sa moneda non pas dins l'economia capitalista de França o d'Euròpa, mas en daissar los financièrs novaiòrqueses d'o far, un engana que sabem... per l'economia francesa e europenca actuala, e l'occitana encara mai.

Aital dins la segonda esquerra s'i trapa l'occitanisme bravament abans la pujada de l'esquerra ecologista, puèi de l'ecologisme dich ni-ni.

Donc un fum d'occitanistas an creseguts a l'associativisme e a la creacion dels scop (formula juridica pron diferenta mas que supáusan una certana democràcia tre la debuta de l'afar) ; son cadut suls problèmas de l'enjòc que representa la gestion del poder de governança dins las estructuras causidas, qu'èran causidas associativa e scopista per una rason ideologica.

Ara, tre que lo PSF a donat las aisinas per sos-emplegar -es de dire sense carga [sense retirada pagada per els meteisses donc]-, una secretària -sovent res qu'aquò- per poder picar a la maquina, a l'imatge de çò que avián dins lor luòc de trabalh costumièr (sovent l'E.N.), an pas realament ajudar al desvolopament de las activitats militantas ... e las associacions se son encargadas d'una estructura pesuga que ajudarà pas a la melhora visibilitat de las activitats, sense aver de far lo trabalh prioritari de dubertura extèrna, pas brica de la competéncia d'una secretària; mas lo salari èra la bèla carga ! Quasi tota la carga, donc la subvencionita es devenguda un element màger per la sobrevida d'aquesta associacion e lo personal politic i trapava un sistèma captiu [quand se ne servissián pas per contra-ròtlar foncionaris qu'èran jutjats politicament instables], sense realament fargar una politica lingüistica, causa fòrça demandadas pels meteisses occitanistas. Las paradòxas d'aquestes percors es que l'argent public es estat pauc utilizat per fargar una politica esperada [e avem perdut aital mantunas generacions de locutors/locutriças naturals/las que aurián pogut ajudar la melhora recuperacion lingüistica], e l'emplegat a una cotisa de retirada pauc interessanta ; èra de « gagne petit » ... l'occitanisme èra çaquelà tranquil e paure de las pichonas subvencions.

E ara sabi una scop que pòrta una certana faiçon l'implicacion del personal, vist que son votaires per l'estratègia de l'entreprise, mas a contràrio la democràcia i es estada tanben maltractada en çò que concernís la minoritat al nivèl del seu salari, e la consequéncia es la sortida de l'emplegat, e la pèrda del dreit de vòt, alara que fasiá quasi partit de la debuta del projècte.

Dins totes los cases, lo problèma damora, se cal daissar de trabalhar ambe un emplegaire, o un emplegat, la separacion serà dolorosa per la scop o per l'associacion, car coma per totas las entrepresas, la separacion es jamai preparada a la signatura del contacte en CDI, alara que quand es en CDD lo problèma se pausa bravament mens.

Ara dintram dins l'actualitat del cambiament de contracte per totes/as, cal pas generalizar lo CDD coma l'UMP zo vòl mas me sembla qu'un contacte en CDI ambe module per ne sortir, es la bona faiçon de veire la democràcia dins lo sistèma economic.

E de tota manièra l'entrepresa o l'associacion es pas un conte de la famosa Comtessa Segur ! E malastrosament quitament en Occitània, es pas question de pensar nacional e occitan... es domaus.

La revista prepausa un ligam que foncionarà pendent tot lo mes de novembre, picatz aquí.

Mots claus Technorati : Entrepresas, França, juridic, revista, occitanisme.

Psiquologisme e páurs

«What we call "progress" is the exchange of one nuissance for another nuissance» Çò que se sona "progrès es un cambi d'en anuèg per un autre. Henry Havelock Ellis, psiquològue sexual e reformista social britanica.

E la frasa, pels catalans e per las catalanas, es pron d'actualitat, els que an escambiat lo franquisme dictatorial per lo pòst-franquisme o borbonisme votacional.

Aquesta frasa es la del jorn per Logos.

Uèi vos prepausi un tèxte en rapòrt ambe l'afar Èric Bertran o l'apendiç de dangièr per l'Espanha ... Los Espanhòls pòst-franquistas e "democratas", de còps que i a ministre actualament a Madrid, es un "dangierós terrorista" ; vist l'escala de valors dels franceses, pòdon dire que per els tanben lo qualificatiu es valable, mas damora que es anormal per l'istòria meteissa de l'Èric Bertran, lo ciutadan que vòl simplement l'etiquetatge dins sa lenga, al seu país lo mai parlat, Principat de Catalonha.

Mas tornem a l'afar psiquanalitic que vos vòli prepausar. Es un tèxte d'un libre pron conegut sul tèma : Adam Philips « Lo Poder Psiquologic ». Lo capítol 3 se sona páurs.

I - Coma soi tengut provar l'existéncia d'una burla universala ? Antony Kenny, Rason e cresença.

Idries Shah conta una istòria que sembla d'origina sofiá quitament s'existís mantunas variantas dins d'autras culturas. Mullah Nasrudin es dins lo pati de la maison e escampilha mantunes grans de milhs. Un òme que passa s'atuda e zo gaita extremament chepicat.

- Mullah Nasrudin, se demanda, perqué escampilhas aquestas granas de milh ?

- Per temperar los tigres d'arribar aquí, se respond lo Mullah.

- Mas i a pas cap tigre per'aquí !

- Vertat ! ... Eficaç, de vertat ? Dís lo Mullah.

Me voldriái servir d'aquesta istòria per bastir la meuna primièra parabòla psiquanalitica sobre la páur. L'istòria se n'en pausa mantune nombre de questions.

E i a efectivament agut mantunes tigres dins la vida de Nasradin e es pervengut a lo recusar gràcia a mantunes grans de milh ? O aquesta istòria s'inscriu dins un ritual simbolic transmetut de generacion en generacion e apartenent a una cosmologia beucòp mai bèl ? La vida de Nasrudin es estada efectivament amenaçada per mantunes tigres e a pensat la solucion de las granas de milh que, per pura coïncidéncia, s'es trapada eficaça ? ( escampilhèt de milh e, tal los tigres son pas jamai revenguts, ne dedusiguèt que lo seu sistèma foncionava).

Aquesta istòria permet de temporar aqueste gènre de consideracions fastidiosas, un pauc a la manièra d'una nhòrla. Tal unas granas de milh, se tempora a l'eficacetat. Avem enormament de mal de pensar que lo Mullah s'enganèsse, que es ridicul o que s'engana. Es nosautres que risquem d'èstre ridiculs en adoptant una pausicion de superioritat. A la fin de l'istòria, sem ben forçats de nos questionar quantes de temps avem nosautres durar a escampilhar granas de milh e que son los nòstres tigres. Coma pel caminaire que s'es atudat per demandar al Mullah çò que fasiá, seriam benlèu alebrit se s'escampilhava de milh en plaça de jo. Aquò laissariá de pensar als tigres. Lo Mullah, el, a visiblament ben l'intencion de non pas los doblidar. Los grans de milh son la seuna manièra de se brembar.

Estimariá redusir la portada d'aquesta istòria, l'interpretar donc, e l'emplegar per parlar de la nocion de defensa en psiquanalisi o dels «mecanismes» de defensa, tal se los crida sovent per donar compte de lor natura mecanica o compulsiva (lo fait qu'aqueles son mantunas operacions inconscientas). Las defensas del me son activadas per la páur e, en meteis temps, servísson a la regular. Es a èlas que l'organisme crida per evitar d'èstre capvirat per mantunes estimulis. Fòrça es donc d'imaginar que lo me sap jà (benlèu insconscientament) que son los tigres, çò que representávan -sap çò que nos fa páur e que nos cresem incapables de mestresar. (Sauriam benlèu atanben enveja de saber, tal Sartre, ont lo me va cercar aqueste saber.) Fòrça nos es atanben de suportar que lo me -de critèri estetics e morals-, quitament se èra sense saber çò qu'èra un tigre. ( Lo me defensiu s'es fabricat una morala que li ven de la páur e que li permet d'anticipar : «prejutja » per non pas aver a jutjar, per non pas tròp pensar.) L'istòria del Mullah nos ensenha que la páur, tal un desir, nos explica pauc de causa sus l'objècte. Impossible de passar de las granas de milh als tigres sense explicacion. Nòstras defensas nos ensenhan pas forçadament sus çò que nos protegem o çò que nos fa páur. L'interpretacion es donc necessari. L'explicacion del Mullah demanda a èstre explicada. De fait, per definicion, una defensa primitiva (tal lo concepte de clivatge en çò Klein) creada l'illusion que l'objècte de la páur podem parier emplegar mantunas granas de milh per nos protegir dels tigres.

Contrariament al milh del mullah, mantunas de nòstras defensas nos para pas sonque de l'objècte presumit de la nòstra páur, nos para atanben de saber qu'aqueste objècte existís. Mas qu'aprenem la manièra que bastissem nòstra defensas -travada, clivatge, projeccion, negament- sobre çò que nos fa páur ? Lo bon sens diriá que l'enemic se reconeis a la seuna armadura e que la páur s'enebís se a pas cap d'objècte precís. (La question d'Auden « Un boclièr es una arma ? » acaba çaquelà de complicat lo problèma.) L'istòria del Mullah nos explica que la páur es al lindal -un estat intermedari- entre lo saber e la supersticion. Lo fait d'escampilhar mantunas granas de milh pròva siá qu'aquò fa fugir los tigres, siá que i a pas cap tigres dins la region. Es aquesta incertitud reconfortanta, aquesta neutralizacion provisòria del dobte, que baila aqueste tipe de defensa tant eficaç. Lo Mullah fa viure la possibilitat dels tigres, la possibilitat d'una excitacion dangierosa, e li fa gràcia per las seunas defensas.

D'un punt de viste psiquanalitic, la manièra que bastissem las nòstras defensas fa qu'inconscientament convidem -gardem lo contacte ambe- çò que nos fa páur. Escampilhar mantunas granas de milh es una manièra de pensar als tigres (tot parier que lo tristum pòt èstre un mejan de tornar dire çò que fauta dins la seuna vida). En bastir la páur tal una fòrma de desir, en la descriure tala una mena d'excitacion particulara, la psiquanalisi a transformat l'objècte de la páur -l'endreit que s'es installada, los tigres -en paradòxa : al encòp insasible e irresistible. Pas mai qu'ambe un doble, l'objècte del desir, zo podem pas trapar e li escapar. Tal un nevròsi, nos elonhem sempre de çò que recerquem. Lo nevrozat se trapa sempre aquí ont se voliá pas anar. [...] p. 85

Me sembla que la darrièra frasa, per acabar, es pron eficaç per parlar dels espanhòls e de lor estat nacional psiquologic, e de lor Estat centralizat e borbonista, meteis.

Mots clés Technorati : istòria, psiquanalisi, páur, paradòxa, estudis, metòde, nhòrla.

Planificacion lingüistica e Politica lingüistica

Louis-Jean Calvet es pron conegut per la seuna bibliografia e sa biografia al entorn d'un tèma, la sociolingüistica. Es d'Occitània, podriá èstre de Singapor tot parier, Occitània dona cap valor a l'afar (mas sembla important d'o saber per la biografia), es professor a-z Ais-de-Provença, e pòrta un messatge descriptiu pron clar el nivèl lingüistic, e en lenga francesa. Aital dins lo seu libre "La guerre des langues - et les politiques linguistiques" ajuda a la pensada occitanista sul fial de la militança per la nòstra dignitat lingüistica, de las nòstras dignitats lingüisticas planetàrias.

[...]

Capítol 10

Politica lingüistica e planificacion : las primeirias.

Los cinc capítols que son abans donávan totes, ambe l'angle plural, lo meteis subjècte, la faiçon que los locutors vívon e gestiónan lo plurilingüisme. Avem tractat dels tèmas diferents (familha, mercat, lengas veïcularas, etc.) e i avem emplegat las primeirias diferentas (enquèstas per questionari o per observacion, descripcion de lengas, tornar bastir l'istòria de las lengas a travèrs l'estudi de documents, etc.). Mas dins aqueste cas, quinas siaguèssen los tèmas e las primeirias, la leiçon de las nòstras analisis e de nòstras enquèstas es la mesma : darrièr los rapòrts de lengas, son los rapòrts socials que s'i trapa, e que testimonèjan dels fenomèns lingüistics que descrivem. Anem ara daissar aqueste camp de batalha, aquesta gestion in vivo del plurilingüisme e dels rapòrts entre las lengas per ne venir a la gestion in vitro d'aquestes fenomèns, es de dire a l'intervencion dirècta o volontària dels poder politic dins lo maine lingüistic. E, per debutar, anem dins aqueste cortet capítol botar al clar mantunes mots claus, prepausar mantunas definicions que emplegarem en punts de referéncia.»

Es un libre essencial pels franceses, ESSENCIAL, e pels occitans/nas entà saber ont ne son, de la planificacion o de la politica linguisticas.

« Se parla fòrça de politica lingüistica e de planificacion lingüistica dempuèi mantunas annadas, dempuèi qu'en 1959 lo lingüista american E.Haugen a portat l'expression language planning dins un article consacrat a la situacion lingüistica de Norvèja.[...]»

L'Institut d'Estudis Occitans a portat sus las seunas pichonas espatlas, de mai en mai bèlas çaquelà, las doás causas lingüisticas que Louis-Jean Calvet ne parla. Mantunes an volgut far parier, e vist lo trabalh enòrme, l'escasuda es estada mens bèla, veire bravament desproductiva. Sol damora l'IEO, d'autres fan de faiçon militanta e puslèu politicament orientada de decision lingüistica politica, d'autres fan de planificacion sense saber çò que es la planificacion ; e l'IEO soleta capita de poder duèrbe mantunas pòrtas, ambe los seus pichonèls mejans e l'abséncia de reala volontat politica ; es que las causas van cambiar ? Es que los politicians/anas legiràn Louis-Jean Calvet ? L'IEO es tanben criticable, e espèra tanben la vòstra participacion, demandatz a David Grosclaude, lo seu president.

Mots clés Technorati : David Grosclaude, IEO, Politica lingüistica, Politique Linguistique, Planificacion lingüistica, planification, França, France, culture, cultura, universitat, université, libre, livre, teoria, théorie

Migrar es ges natural per l'espècia umana.

Uèi ai en man un libre d'en Progreso Marín, que conta una istòria universala, la d'una migracion politica, que conta una migracion forçada, per anotar lo libre vesi pas qu'una anciana cronica que ai difusit sus un ràdio d'Agenés en 2003. Lo libre acaba de sortir en lenga catalana, "La Dolors - una vida per la llibertat", edicions Pagès.

Al sègle tretzen son los catares que an agut d’anar viure sus las « terras incognitas » dels païses ibericas ; son partits car las tropas reialas francesas los an caçats de las tèrras lengadocianas. E … M.Youssef Chaïn prepausèt un filme sus Avarroès, un filosofe d’aquestes temps, « Le destin » comença sus un lenhièr, aiçò es prepausat en lenga francesa a Carcassona, al sègle XIII^en ( lo francés existava pas ) e lo film utiliza çaquelà la lenga maura [1] desapareguda dins la fin del filme ; mas, lo filme es subvencionat pel ministèri de la cultura e de la francofonia, donc, dèu èstre politicament vertat ? Mas sociolingüisticament realament faus. Los registres de l’inquisicion catolica o explícan clarament : la lenga dels catares es l’occitan (ben segur d’aquestes tempses la lenga se sonava pas vital).

Sus las còstas miègterrencas, los catares son estats la populacion de basa pel pòble catalan. Dins al sègle XV^en la lenga literara catalana, èra dita « llemosina », del nom de la normalitat lingüistica establida pels Ducs d’Aquitània, entre 950 e 1050 a l’abadiá de Lemotges [2]. Dins lo Diccionari de la Llengua Catalana se podrà legir a la linha, Llemosi : Dialecte de l’occità, e antic nom de la llengua catalana.

A partit de 1714, los catares devenguts bons catolics conquestadors, e « catalans de soca », an agut de suportar la vision de monde del pòble castelhan, dich español uèi en França, conquestador tanben ; el aurà forabandit los lors dreits de pòble, puèi a fòrabandit lo pòble josiu ; aqueste pòble catalan de religion josiva es partit en Argèria, o en Turquia ( los avèm entendut parlar a la television pels atemptats recents d’Istanbol ).

Dins la revista Enbata de Baiona, Jean-Louis Davant escriu una Iritzia o tribuna liura ; es en en lenga francesa : « Cependant les rois de Castille se sont acharnés jusqu’au bout contre cette majorité musulmane [3], ils l’ont réduite progressivement à l’état de minorité, enfin ils ont tenu à porter le coup de grâce au petit royaume de Grenade qui avait cessé depuis longtemps d’être gênant pour eux ; et pour mieux asseoir leur pensée unique, ils ont expulsés de la péninsule nombre de musulmans. De la même manière ils ont grignoté le royaume chrétien de Navarre [4] , pour conquérir finalement ce qui en restait. / Ensuite l’ennemi intérieur fut le juif : il devait choisir entre l’exil et la conversion au catholicisme. S’il était mal converti, la Santa Inquisición l’envoyait au bûcher…… [[5]] … Aujourd’hui, à l’issue des guerres carlistes et de celle de 1936, le juif de l’Espagne est le Basque, persécuté dans sa langue, sa culture, ses libertés individuelles et collectives. »

Aquesta mescla de religion en Occitània e Catalonha es estada sempre la règla, a Montpelhièr, tres religions monoteïstas co-vivián : cristians, josius e musulmans, coma en mantunes païses catalans ; la tolerància es causa occitana e catalana. Es l’arribada dels pòbles [6] dominators que an destrusit lo balanç. Es pas un astre se lo protestantisme es nascut en Occitània.

La populacion europenca d’Argèria [7] es estada faita d’un aglomerat de populacions forabandidas d’Euròpa : Bandits alsacians o franceses, occitans que cridávan misèria e avián de causir entre París o l’Argèria per aver de trabalh, josius del Reialme catolic de Castilha, etc. Pels catalans, la migracion cap a l’Argèria èra pro aisida, e benlèu naturala, car las conquèstas de Malhòrca e Eivissa avián permetut d’establir ligams ambe Bogia, e las rotas comercialas catalanas son estadas pro miègterranencas pendent dos sègles ( de 1400 a 1500 ).

Lo comerçi es estat la riquessa per Occitània e Catalonha, levat a la barradura de las frontièras, devengudas « frontières naturelles », establidas pels poders franceses e espanhòls o castelhans.

En Catalonha, l’arribada d’autres occitans se nòta tanben entre 1553 e 1717 ; caldrà notar que son los tempses de las migracions occitanas cap a Suïssa, Païses Basses, Alemanha, Anglatèrra, e tanben Caraïbas en nom del Rei de França. Son los elèits – mai que mai protestants – que son estats obligats de partir del país nòstre, Occitània ; l’ « Altes d’Historia de Catalunya » explica pro ben, ambe mapas, aquestas migracions, originàrias del Comengés, de Coserans, de Bigorra, del Pais de Pàmias e de Rius, d’Aush e de Condom, d’Agenés, del Pais Lombers, del Carcin, d’Albigés, de Roergue, d’Auvernha e de Lemosin – la partida paura d’Occitània, mas pas sonque car son tanben partits de Bordèu e Tolosa. Aquestas donadas cartograficas son establidas ambe los registres declaratius matrimonials de Catalonha, donadas, pas destrusidas per la revolucion francesa car escritas en país foran.

Lo temps passa, « una ora de temps e sègles passats »… es lo títol d’un programa de ràdio [8] en Agenés.

Puèi, en 1962, d’Argèria los migrants occitans e catalans ( cristians o josius ) son tornats mai franceses que los franceses ; es una aplicacion reala de la vertadièra eficacetat del nacionalisme francés, nacionalisme d’expansion, que es mai que nacionalisme car es de conquèsta : es un imperialisme, que l’ideologia organizatritz es lo bonapartisme : « La république française est une et indivisible », coma l’Espanha catolica e franquista. M.Juppé explica que la creacion de l’UMP es faita sul modèl del PP, partit espanhòl e post-franquista, eiretièr de la politica ultra-catolica dels reis castelhans. M.Chirac sosten M.Aznar sonque per sa politica en Euskadi, país fortament catolic çaquelà ; èra a Carcassona aquesta annada 2003 e donc lo sosten se faguèt en francés, lenga una e indivisibla de la pensada politica francesa ; Las tropas espanhòlas son dintradas doás vagadas en Euskadi : - ambe las tropas franquistas ( una pensada serà aiçí pel massacre alemand de Guernika ) e – ambe lo govèrn PP de Madrid en 2003, pendent que se parlejava a Carcassona dins d’encontres franco-espanhòls ( sus l’esquina de quí ? La joventut basca).

Dins una novèla « l’ora de partir » Sergi Javaloyes contava la seuna migracion d’Argèria al Bearn, dins las annadas seissantas ; en contacte ambe la reala populacion de Gasconha, la populacion d’en bas, Sergi Javaloyes aprendrà l’occitan, en l’entendre pro ben per n’èstre uèi un grand escrivan d’Aquitània ; dins, « Pasaia [9] » Sergi Javaloyes escriguèt novèlas ; unas d’aquestas se sona « L’istoria deu sovier », l’istoria d’un sovenir « bearnés de uèi » : « Darrèr, qu’as Sidi, e acerà, en ivèrn que nèva ! » ce m’avè dit lo pair. / La nèu aquo quèra quauquarren de meravilhós, per’mor que’m semblava la fin de las fins, qu’ei a díser lo mistèri sancèr deu monde hred deus pais deu Nord. / De l’auta part, penuda sus la sèrra, la glèisa blanca, shens campanas, deu patronatge deus Salisians, qu’apitavan las soás parets blancas qui’s destacavan deu vilatge aperat nègre. Qu’èra lo quartier deus Arabes. En Aquesths temps, n’avi pas comprès totun lo naniqueïsme d’aquera manipulacion lingüistica. Lo blanc taus bons, lo negre taus autes … »

Recentament, ai entendut una emission religiosa, sus Radio 4, que faguèt parlar un coble « pè-nègre », o ancians europèus de l’Argèria « francesa »; èran pro vièlhs, nascuts en Argèria entre 1939 e 1945 ; lor familha venián d’Ardècha … e la productritz parlava de monde « vertadièrament franceses »… Vos conselhi d’anar veire la toponimia d’Ardècha, e podrètz verificar qu’es bravament occitana. Un costat de la parelha èra dit « espanhòl » … o josiu catalan ?

La fauta de coneisséncia mata los pòbles e l’istòria de las loras migracions, e donc, de las rasons d’aquestas migracions, e d’una pensada sus aquestas migracions ; l’ignorància mata e bastís las fòbias, o los vòts extrèmes.

Pels pòbles sedentaris, los etnològues explícan que i a pas cap migracions que siaguèssen pas migracions politicas : es de la macro-istòria [10], istòria faita de l’acumulacion de l’istòria de cada familha, o de cada collectivitat umana, sempre dominada.

Dins lo debut del libre de « Histoire du peuple basque » de Jean-Louis Davant escriu, en dos mila tres : « L’historien doit constamment se défier de son idéologie et aussi de celle des autres. L’histoire des basques en particulier est grevée de mythes de signes contraires. D’une part, il y a ceux qui nient carrément sa réalité même : « Le Pays Basque, Monsieur, ça n’existe pas » ( le préfet Doueil [11] en Janvier 1965 ) … Il n’y a pas de peuple basque … etc, etc … De l’autre, il y a la croyance que le Pays Basque a toujours existé comme entité souveraine, qui serait restée indépendante à l’époque romaine, etc … Il est vrai que ni les uns, ni les autres ne connaissent tant soit peu l’histoire. Mais l’historien subit l’influence de l’opinion publique et il doit faire l’effort constamment pour se libérer des préjugés ambiants. »

Los mites istorics son sovent melhors orquestrats per las nacions dominantas [12] que per las nacions dominadas [13] ; nostra libertat nacionala passarà per una melhora coneisséncia istorica d’Occitània e de sas migracions ( las seunas esséncias donarà mantunas responsas a la pensada universala occitana ).

Lo grope catalan, de València, Al Tall debuta la mesa sus la taula de la discutida aquesta, e canta la longa maucompreneson catalana a prepaus del reglament politic francés en Argèria ; vos prepausi d’escotar aquesta cançon … Pas un mèdia francés aurà tractat lo subjècte de las migracions dels europèus d’Argèria d’aquesta manièra, es aital que se podrà assegurar que los jornalistas franceses an una vision nacionalista de l’istòria dels pòbles dominats : an perduts e alavètz fasèm coma lo ganhant prènon la seuna « vertat » coma basa de la pensada e de lor questionament.

Escotatz Al Tall prènon d’autres camins, benlèu per bastir una vertadièra istòria europenca.

22 de novembre de 2003, per Ràdio Espoir.

---

[1] Reialme de Taifes

[2] Demandatz los actes del collòqui organizat per M.Robert Lafont e lo CR de Lemosin, en junh 1999 me sembla.

[3] Los maures o moros pels espanhòls, que a encara una connotacion racista en dos mila tres.

[4] Reialme occitan, de lenga basca – los fors – fuerzos en espanhòl - de Navarra èran las leis dels estats occitans dels Pirinèus.

[5] Mandar a la cremacion, coma del temps del catarisme e dels franceses que arribávan en Occitània.

[6] Subretot de las loras armadas…

[7] Es pas sonque en Argèria que la populacion europenca s’installèt ; cal recordar que an bastit l’Estat d’Apartheid d’Africa del Sud … e i aviá d’occitans dins la còlha ; l’oblit podrà aver consequéncias politicas terriblas.

[8] www.radio-espoir.com

[9] edicions reclams

[10] macro-istòria, coma existís la macro-economia. Es pas l’istòria dels capoliers dels Estats.

[11] Doueil, nom gascon de familha ; coma que los occitans pòdon èstre tanben dels bons collaborators dels colonialistas franceses.

[12] Imperialistas.

[13] Sotmetudas.

Mots clés Technorati : Migracion, Migració, Migration, politique, Politica, economia, economie, Espanha, France, França, Occitània, Occitanie, Vida, La Dolors, La Dolores, Republicans, Republicains.

Opinion

L'Estat en Afganistan: mantunas òbras sempre (Article en francés dins Le Devoir )

Houchang Hassan-Yari, Professor al Collègi militar reial del Canadà a Kingston
Ali G. Dizboni, Professor al Collègi militar reial del Canadà a Kingston
Edicion del divendre 27 de julhet de 2007

La Constitucion de 2004 aital coma la de 1964 fa de l'Afganistan un Estat «unitari e indivisible»; un modèl, segon lo Fòrum de las federacions, que se trapa dins 169 dels 193 Estats independents. Pus particularament, en 2004 coma en 1964, l'Afganistan aviá demandat l'assistença de França dins la redaccion de la seuna Constitucion. Òr, malgrat la seuna decentralizacion administrativa recenta, França damora lo quite modèl de l'Estat unitari, l'arquetip del govèrn central unic. Las instanças localas de poder son literalament vistas tala mantunes «organes» de l'Estat central. Mas per l'Afganistan, es melhor de demandar se un Estat unitari es al riu del temps una bona solucion. Lo federalisme ne seriá pas mai adaptat tal un modèl politic per governar una societat e un país tant fragmentat qu''Afganistan? Cresem que òc. E sem pas los sols.

Barnett Rubin, autor de The Fragmentation of Afghanistan, afirmava recentament dins un article publicat per las Foreign Affairs (genièr-febrièr de 2007) que, paradoxalament, Afganistan pòrta un dels govèrns los mai centralizats del monde al luòc d'institucions politicas decentralizadas que podrián melhor gestionar l'extrèma diversitat de las seunas populacions.
Los arguments en favor d'un tal projècte federalista fáutan pas. Primièr, un regime federal redusiriá los dangièrs d'«iraquizacion» del conflicte qu'arriba pauc a pauc, jà marcat per mantunas divisions d'òrdre etnic e confessional e una deriva criminala pre-occupanta. Segond, un sistèma federal es mai compatible ambe un procèssus de consolidacion de la patz car es fondat sus la recèrca del compromís, sus la participacion de diferentas composantas de la societat e sus la quèsta de la securitat umana.
Dins lo seu plan de 2006 («Protéger les Canadiens: reconstruire l'Afghanistan»), lo govèrn canadenc s'es questionat seriosament sus l'oportunitat d'un Estat supercentralizat en Afganistan e sus la seuna capacitat de protegir los Dreits de l'Òme. Es çaquelà la conclusion de mantunes rapòrts establits per d'autres govèrns e per d'organisme non governamentals tal International Crisis Group. Se i trapa mantunas recomandacions en favor d'una decentralizacion del poder cap a las províncias per fin de redusir l'ineficacetat de la pesuga bureucràcia centrala. Briu, los principals objectius del govèrn del Canadà en Afganistan -- desvolopament, defensa e bona governança -- serián melhor servits per l'instauracion d'una regime federal dins aqueste país. E las rasons son claras.
Sovent sonat lo caireforn d''Asia centrala, luòcs que s'encontran las civilizacions e las lengas d'Índia, d'Iran e de la Transoxiana, Afganistan es poblat per mantunas comunautats lingüisticas e etnicas. Es atanben qualificat de mosaïca eterogèna e pluridimensionala que l'extrèma diversitat ne far un microcòsme d'Asia mejana sancièra. La geografia s'en mescla atanben, car la natura montanhosa del territòri, elonhat de moderar los fèits de la fragmentacion etnica, las fa pujar. Cal simplament acarar las majestuosas montanhas d'Hindou Kouch e los seus pertús escarpats dins lo nòrd-èst del país e las estèpas aridas e deserticas del sud e del sud-oèst.
Malgrat aquestas volontats sornas de centralisme, lo govèrn central a Kabol es pas en capacitat de gestionar aqueste regionalisme etnogeografic. La seuna impoténcia a acabat per crear un voide politic qu'an occupat los «jirgas» (assemblèas tribalas), los talibans e los rets dels narcotrafiquants. En Kandahar, los jirgàs an beucòp de poder e, segon lo rapòrt del Senlis Council (Canada in Kandahar, junh 2006), resístan a las injoncions de Kabol. Dementre la luta antisovietica (1979-89) e las guèrras civilas que an seguit, los diferents gropes de modjahidines son estat financiats pe diferents poders regionals e extra-regionals tal Paquístan, Iran, Aràbia saudita e Estats-Units d'America del Nòrd.
Una identitat nationala
Çaquelà, una identitat nationala afgana, nascuda sobretot dins los camps de refugiats en Iran e Paquístan, a pujat de vertat. En efèit, malgrat los esfòrçes bèls desplegats per la monarquia dins las annadas 1960, l'estacament nacional èra mens desvolopat que l'apartenença etnica e tribala. Abans d'èstre afgan, èra pachtó (o pachtone) (42 %), tadjic (27 %), hazarà (9 %), ozbec (9 %), aimac (4 %), turcmène (3 %) e balotche (2 %). Auèi, l'identitat dels Afgans sembla a un Janus Bifrons, lo dieu roman a doás caras oposadas, car aparéisson pron sovent divizats entre els mas units contra l'estrangèir. Dins aqueste contèxte de diversitat, l'islam jòga un ròtle important de tal biais que deven un punt d'unitat e de coësion nacionals, sobretot que la majoritat es sonita.
Aital dins mantunes païses del Terç-Monde, la nocion modèrna de ciutadanetat e de participacion volontària dins l'encastre politic de l'Estat es una fleblessa en Afganistan. L'Estat central fauta de legitimitat o, pel mens, es mens legitime que los autres encastres socials (bessonatges, afrairatges, clans, confrairiás, tribús, etnias). En general, la participacion politica se fa en exterior de mantunas institucions formalas de l'Estat, que son vistas tal d'estrangèirs a la vida de mantunes. Aquò impliquèt una entrava dins lo foncionament segon los critèris de racionalitat e d'eficacetat modèrnas. La gestion de la causa publica s'en retròba limitada, ineficaça e portada a tota mena d'abús e de corrupcion. Tal zo diguèt Reeta Chowdhari Tremblay en Afganistan: Multicultural Federalism (From Power Sharing to Democracy, 2005), l'estructura centralizada de l'Estat non melhora la situacion; al contrari, farga d'autras contradiccions del sistèma afgan en favorizant la confiscacion del poder per una minoritat (clanica, tribala o etnica).
Perqué lo federalisme? Perqué garantiriá l'integracion nacionala tot en creant mantunas institucions e mantunes mecanismes de governança que mantunas competenças especificas serián amanadas localament. L'establiment d'unitats localas federadas a costat d'un govèrn central amistosariá lo pluralisme cultural als imperatius de l'Estat modèrne. En se, aquò farà ben foncionar un Afganistan de vertat, que siaguèsse aital fargat de gropes constitutius ( an sempre exercit la lora autonomia dins l'encastre d'interdependença e d'escambis que pújan pron long dins l'istòria.).
Un Afganistan federal accentuariá sus las valors constitucionalas fondamentalas comunas. L'espaci public seriá gestionat per las collectivitats intèrnas (federadas) e una comunautat globala (federala), caduna ambe mantunas competéncias distinctas. L'Estat federal seriá fondat sus una volontat de viure ensemble que consacrariá una ciutadanetat comuna, mas cada nivèl de govèrn seriá ambe competéncias e organizacions especificas, ambe una division foncionala d'aquestas competenças. Mantunas serián del govèrn federal; d'autres, dels govèrns federats, ambe mantunes mecanismes per resòudre los conflictes intergovernamentals. En aiçò, nos disem dins la linhada politica que los que vòlon un Estat central.
L'Estat afgan que pensam seriá un Estat multicultural, e non pas multinational (dins l'accepcion anglo-saxòna dels mots). La seuna creacion seguiriá l'exemple de l'Índia que, al moment de la sortida coloniala anglesa en 1947, los dirigents independantistas causiguèron un Estat nacional ambe una lenga oficiala, una ciutadanetat comuna e una Constitucion que reconeissiá la diversitat culturala, etnica, religiosa de la poblacion en acceptant mecanismes correctius de las inegalitats eiretadas del passat colonial, tal l'accion afirmativa, e mantunes quòtas dins las institucions legislativas e administrativas centralas. Aqueste tipe de federalisme es pron elonhat del modèl american que, malgrat certanas politicas favorablas a las minoritats visiblas, reconeis pas la lora existéncia dins lo dreit. Lo tipe de federalisme multicultural que pensam religa la ciutadanetat globala e dreits collectius particulars.
En crear un regime politic plurial e pluralista, s'afavoriza mantunas estratègias d'adobament entre eleits afganas en foncion d'interèsses communs. Aital, la politica seriá pus un jòc a soma nula que qualqu'un dèu forçadament pèrdre. Al fial del temps, portariá una cultura comuna.
En conclusion
En Afganistan, tot govèrn dèu aver per tòca tres objectius: la construccion d'una coësion nationala, lo desvolopament de l'economia, e la creacion atanben que la consolidacion d'institucions estatalas. En premièr luòc, un govèrn federal fòrt es normal, car es necessari per gestionar l'ensemble e promòure un desvolopament melhor balançat entre regions e gropes. En efèit, las regions de vivença dels Pachtós son beucòp mens doptadas en matièra de riquessas naturelas que las occupadas pels Tadjics o los Ozbecs alara que lo país damora essencialament agricòl e lamentablament sos-desvolopat. Al meteis temps, los Estats federats serián plaçat en seguida. En la seguida, lo govèrn podriá encadrat los gropes locals dins las institucions (assemblèas) vilatgesas e municipalas tal los Panchayat en Índia per gestionar las activitats de proximitat tal la sentat. Aqueste tresen nivèl de govèrn podriá melhor integrar mantunas femnas dins un procèssus politic.

Comentari del godilhaire : Caldrà menar los politicians occitans al Collègi militar del Canadà, lor farà de ben !!