V81 portarà un nom occitan ?

Lo grand nòrd del Pirinèus aurà sa via ciclista europèa, los Conselhs Territorials finançan e los CDTs pòrtan lo projecte. Lo Conselh General d'Aran trabalha tanben sul projecte.

Se debanava lo 12 de decembre a Tolosa, una conferéncia de premsa per presentar la VIA "VéloRouteV81", se presenta la via coma una linha de logistica per veïculs leugièrs, la BICI de torisme. Donc son los CDT de cada departament que presentava l'avançada de las òbras, e la jornada èra dedicada a l'installacion d'una nòrma per dintrar dins aquel projecte que veirà lo lum sancièr a partir de 2018, la variacion de data serà clara d'un departament a un autre.

Lo velò es jà pron plan conegut en Bigòrra a la seguida del passatge del Tour de fRance, mas aquí lo projecte es menat pel CDT de l'Arièja que vòl favorizat lo torisme en VTC, lo torisme en BICI.

Lo projecte es financiat per cada Conselh Territorial ; e fabrica la pròva que cada Conselh Territorial pòt trabalhar per un projecte que camina de Catalonha (Nòrd) a Iparralde (Pirinèus-Atlantics Oèst), en passar per totes los departaments occitans d'Arièja (Comtat de Fois, Corserans), Garona-Nauta (Varossa e Comenge), Pirinèus-Auts (Bigòrra e Varossa), e Pirinèus-Atlantics occitan (Bearn). Es un projecte de dimension pirinenca ; una via l'Èst en Oèst, de passatge sus las piadas pirinencas nòrd, mas pas sonque ; se parla de las vias que son actualament en seguida de Garona e del Canal Riquet, amai se pensa a la via ciclista de la Mar Miègterranèa (Lo Conselh Territorial d'Aude velha), mai tanben del projecte toristic dit dels Catars en Aude, se parlèt pauc de la vièlh via de l'Atlantic... mas es tanben concernida.

La Via 81 que portarà segurament un nom occita, vòl irrigar mai al delai de la piada pirinenca. Aital la VIA TRANSGARONA (nom oficial) que de Tolosa ligarà Vielha, una convencion acaba d'èstre signada entre lo Conselh Territorial de Garona-Nauta e lo Conselh General d'Aran, aquela  convencion pòrta aital en traversar una frontièra d'Estat, pòrta lo projecte V81 e las irrigacions dins lo país occitan del nòrd, pòrta un projecte europèu important pel ciclisme occitan e lo torisme europèu ; es una bona novèla pels desplaçaments dolçes d'estiu, e una novèla clientèla europèa suls Pirinèus.

Una entrevista serà publicada dins doás jornadas aquí meteis ambe lo president de la CDT de Garona-Nauta que nos parlarà justament de las ligasons logisticas entre Comenge-Varossa e Val d'Aran.

Hòs en Val de Garona, Carole Delga i passa

Soi passat a Hòs ([hòs] e en francés Fos) ièr ; i aurà suspresas sul bilhet aquel e sobretot una presentacion d'un chòc economic pichonet mas caracteristic de la falhida del sistèma de la decentralizacion francesa, Val de Garona, Varossa e Sud-Comenge. Serà ambe l'escasença de la visita politica de na Carole Delga a Hòs en Val de Garona, per amistat ambe lo cònsol de Hòs. L'acarament de la decentralizacion fàcia a l'autonomia d'Aran... Hòs paga caríssim la falhida del sistèma francés, mas vòlon pas abandonar, e o faràn en collectiu, l'identitat de vilatge mobiliza ; fauta quicòm en mai ne soi segur.

La situacion economica de Hòs es un exemple mondial de chòc politico-economic, mas pas un sol estudiant de las « grandas » universitats d'economia de la Toulouse Business School ne farà un subjecte d'estudi, fau al mens saber l'occitan, lo catalan, e l'espanhòl en mai d'un bon francés ; els parlan anglés e pensan mondial e grand, e son a la television francesa o recebon prèmis mondials suls conceptes economics. 

Carole Delga presenta la situacion de Hòs coma un problèma rural, per aver una pensada conjunt per totes los parçans rurals de la region administrativa Occitània ; fau escotar l'entrevista.

E quand sabèm de quina manièra la convidacion se farguèt e de quin objectiu es estat l'elegit de cònsol de Hòs : la situacion economico-politica dona a pensar e benlèu a ne tirar aviat resorgas per potingar realament la maissanta situacion qu'avèm dins aquel val de Garona, en bais del departament administratiu francés de Garona Nauta (lo Conselh Territorial èra representat) ; aquí ont lo Conselh Territorial (departament 31) fabrica una politica al entorn duna pista ciclabla (grandament subvencionada per l'Union Europèa, 65%) o un pertús rotièr alara que per passar d'un sistèma de distribucion de buses a travèrs la frontièra es encara un real problèma, problèmas juridics de liure mercat que Macron a pas potingat.

Mas es que lo problèma es pas simplament un problèma d'estructura economica e de dinamica que la Val d'Aran pòrta a Hòs, mas tanben Arlòs, Sant Beath, Marinhac (Varossa e Sud-Comenge).

Fau alara melhor comprendre la creissença economica d'Aran ; debutada ambe l'arribada de l'estatut d'autonomia d'Aran e l'investiment clar del politic catalan dins la montanha occitana, aquela val d'Aran; mas la gestion aranesa (na Pilar Busquet e Medán per exemple) a ajudat a l'adaptacion, a l'estrambòrd d'identitat de la Val d'Aran, del pòble aranés.

Anuèch entre Hòs e Les-Bossòst-Vielha i a un gap immobilièr, un gap administratiu, un gap politic, un incompreneson granda a totes los nivèls ; lo PIB de la Val d'Aran es al nivèl del PIB tolzan, lo PIB de Varossa e Comenge es aquel de totas las vals pirinencas de l'Estat francés, maissant ; vist la creissença del còst immobilièr en Aran (benlèu tanben artificiala mas es una realitat vesedoira), la populacion aranesa trapa solucions immobiliàrias fòra, aquí dins las vals abandonadas de la mala gestion de la decentralizacion, e i trapar oportunitats que fan lo chòc de la pichona botiga de Hòs, mai tanben d'un sistèma de pensar lo politic que pensa primièr subvencion e non pas iniciativas privadas (lo privat a sovent fugir a Tolosa) mentre que los vièlhs son tornats per s'alenar melhor.

Hòs es la fotografia clara de la falhida francesa en Occitània. E çaquelà los elegits se passeja encara aquela la bandièra francesa quand la visita es tolzana !

E malgrat tot, res es estat comprès, los elegits creson encara a las subvencions (son estats los primièrs a dire un jornalista que se passejava per astre qu'an recebut subvencions) ; escotats lo cònsol màger dins la vídeo junta; evidentament es submergit pel problèma, es un sant òme a quí la populacion a laissat la clau d'un ostal que ... serà complicat, per el, de sobreviure politicament, e sobretot economicament ; enbarrat dins un sistèma francés de dona las clau al mercat mondial sense aisina politica förta (autonomia de gestion) ; mas quí vòl de la plaça ? Digun.

Carole Delga, dins son anciana circonscripcion, arriba donc coma una ajuda, coma una genta Bernadeta Sobirós a Lorda ; mas encara de l'ancian sistèma.

Lo novèl sistèma es aquela pichoneta botiga sul costat de la rota, a pauc de quilomèstre del grand supermercat de Boya-Les-Bossòst (luòc de diversitat comerciala e sovent espanhòla) ; es lo chòc de dos sistèmas, l'artesanat coma lo comerci mondial en val de Garona, entre autonomia e decentralizacion, es pus simplament un chòc de taxas d'Estat ; un chòc mondialista economic e d'una pensada de país ; la botiga pensa que l'occitan serà una aisina per federar las pichonas iniciativas ditas ruralas (per l'administracion de la decentralizacion).

Lo sistèma novèl es una iniciativa d'una ciutadana aranesa de cultura catalana que crei a l'iniciativa privada, associativa, dels ciutadans occitans ; es un enveniment pel Conselh Municipal de Hòs, e aquela Catalana d'importacion en proximitat es un grand eveniment per la lenga e la cultura occitana, perqué i a pas d'apriòri per ela (la cultura catalana ajuda) ; ara lo comèrci es lo sol espèr pel vilatge dins un sistèma immobilièr de Hòs que s'acaba ambe ostalasses qu'an viscut un sègle e que son a man de morir, dins un sistèma de vida umana que la populacion a fugit cap a Tolosa, Tarbas, o Sant Gaudens.

La visita de na Carole Delga, en vesina, es grandament un encoratjament bèl, mas serà pas sufisent (o afortirai). La decentralizacion es la falhida dins lo cas de la Val de Garona en Comenge e Varossa. Lo sistèma politic assajarà de nos far entendre qu'es pas vertat, per damorar en plaça ; mas solucions positivas existísson, per aver a bastir una volontat collectiva en Val de Garona.

Lo grand espèr dels artesans regropats aquí es la poténcia de la consciéncia de país, d'un país occitan, en Val de Garona (na Carole Delga ne sembla aver consciéncia) ; l'espèr es que lo consomador s'arrestèsse e crompèsse al país, a Sant Hòs (en tornar de la Val d'Aran...).

Dempuèi aquel pichonet bilhet, pensi que tot lector aurà coma tòca de trobar un mejan de lor donar rason ; arrestatz-vos a la botiga occitana dels artesans de Hòs ! (Fos), mercés per els e per un projecte occitan de l'economica artesanala occitana.

Hestiv'Òc, incidiós plaser bearnés

I soi estat doás jornadas, dijòus e divendres ; sempre utile e interessant antropologicament ; «cal pas far de politica» m’es estat dit tres o quatre còps, benlèu lectors o lectriças regulars del blòg aquel, mercés a els donc. Ai agut al «medish» temps l’impression que la populacion espera dels politics coma una dignitat assumida e mai prigonda, mai enraiçada, mens virtuala o de festenal d’estiu.

M'agrada d'anar al festenal occitan lo mai popular d'Occitània (3 còps i soi estat), lo mens «bobo» dels festenals occitans, mas tanben zo podèm gaitar coma un festenal occitan normal, que la «normalitud» li pega incidiosament, sense formulacion, al pè.

Hestiv'Òc a fabricat la setmana passada los dètz ans d'un festenal debutat ambe André Labarrère, e perseguit ambe François Bayrou, es un festenal que pega a una classa paulina que vòl despertar la lenga occitana del clòt que lo sistèma politic l'a plaçat ; parlan de cultura bearnesa dins los devís en francés sul bacon de la comuna. Mas coma fabricar un festenal popular e sense causas incidiosas politicament, ambe l'ajuda de subvencions, e ambe la dificultat d'aver una populacion que de l'occitan de Bearn n'an qu'una vision compassionala (mas practicada per natura bearnesa, transmetuda realament), dab la vision del suplement d'anma costumièr en Occitània ; la populacion de Bearn, assimilada en 1792 per un vòt del Parlament de Navarra, sembla fòrça a la Comtea de Nissa, assimilada en 1860 per un referèndum manipulat. Lo Bearn, es la granda diferéncia ambe Iparralde, que èstre basco es ontologic a viure en Iparralde, alara que èstre Bearnés es un suplement de l'èime nacionalista francés. Lo que paga mana, e França paga a Pau, encara, de moment que la casta educada o a decidat aital ; aital, donc, en setembre 1792 quora lo Parlament de Navarra a votat la sotmission al legal parisenc (parier en Avinhon a la meteissa data), lo nacionalisme francés explica aiçò per la fin dels privilègis, es de dire la fin de Navarra coma Estat que la legalitat se votava a Pau.

Hestiv'Òc, tot en èstre un festenal despertador de l'èime de Bearn, Biarn tanben, es tanben un festenal qu'es pas -coma díson en Biarn- es pas un festenal «Bearnés cap-e-tot» ; l'expression l'a reviscolat l'occitanisme de las annadas 1980, mas es pas encara aplicada al sègle que seguís a Hestiv'Òc.

Plan segur, i aurà un biais bearnés d'èstre content del festenal, es normal ; totas las associacions bearnesa i son al festenal ; mas aquí soi pas aquí pel concènsus, soi aquí per far avançar la pensada, non pas dins l'extremisme, mas dins la normalitat qu'an jà comprès en Catalonha ; aquesta normalitat es la dignitat.

A quin moment, Hestiv'Òc a fautat, gaire sovent ; son simplament indicis, incidiós, non formulats, mas que fan pron pensar ontologicament a l'èime real del Bearn, dignament comparat a Iparralde, díson País Basco a Pau.

Debutèm ambe una fòto comparada, e ma recerca en un jorn d'una explicacion :

1 / las bandièras francesa e europèa son estadas sortidas dins la jornada ; l'explicacion donada per François Bayrou, el-medish, «es una question tecnica», aquela responsa sona plan l'administratiu, un pauc coma a Bordèu o Tolosa, o Montpelhièr, quora la tecnica explica que l'occitan es impossible dins lo tramvia, alara qu'a Bordèu 10 autras lengas èra possible.

2 / la bandièra francesa a una explicacion, per èstre a la matinada plaçada e al vrespe sortida ; mas aquò es una istòria del Bearn que vòli pas despertar per non pas èstre tròp long ; lo Bearn son garrolhas de las grandas que fan que François Bayrou crida a l'unitat per sarvar la lenga de Bearn. Cal plan d'argument al politic per non pas èstre actor, el-medish, del reviscòl lingüistic sul modèl Qebequés o Catalan, o ….Basco.

3 / la bandièra europèa es estada sortida ; e al «medish» moment los discorses dels politics explicavan que cal èstre dubert e que las montanhas son abaissadas ambe aquel festenal ; en reire-fons, i a lo replegadament etiquetat pel nacionalisme francés, replegament per «èstre bearnés cap-e-tot». E me semblava que abaissar las frontièras en Bearn aviá un gost de pro-Europèus ? Tot en estar coma lo president Labazé pro fòrt per la «bearnitud».

Hestiv’Òc es una animacion de carrièra, aquí lo mercat cobèrt de Pau ; o conselhi per anar crompar las «andouilles bearnaises» que son mai que tot joièls de la cosina occitana, bodin blanc sul modèl del vin dolç del rei, Juranson.

Hestiv’Òc, acompanhat dels «Commerces Pau», a assajat d’animar la ciutadan al delai dels endreits toristics. La fòto indica la canta de la matinada de dijòus dedins lo mercat cobèrt. Causa de desvolopar, e perqué pas de restaurants en restaurants dins al vrespada, la serada e puèi la nuèit de Pau ? Perqué pas far participar tot Pau, a tot moment de l’Hestiv’Òc, puèi serà lo temps de far trabalhar lo sistèma politic, aquò se sona oficialitat…

Passèm a l'ipocrisia de las subvencions que fan tanben lo modèl dels festenal occitan ; ambe una administracion que governa lo nacionalisme francés en Bearn, es normal que l'ideologia nacionalista francés fasquèsse paur, dinca perturbar lo festenal, sempre de faiçon incidiosa e jamai formulat, per pecat de lèsse majestat, l'elegit li cal daissar l'illusion que governa en sistèma jacobin, e alara l'administracion es granda fòrta sus aquel tèma.

(veire bilhet precedent)

Donc lo francés arriba aquí o ailà pendent lo festenal ; son d'unas pèrdas de linha editoriala que fan argument al moment de demandar la subvencion.

D'unes me diràn qu'es tirar las plumas a un uòu, mas son indicis qu'ai confirmat a la glèisa de Sant Martin … lo sant dels pelegrinatges franceses.

Hestiv'Òc prepausa una messa en bearnés lo dimenge a 11h00 ; totas las activitats de la glèisa de santMartin son indicadas a l'entrada, levat la messa a d'Hestiv'Òc, e segur que dèu èstre un grand moment d'union e convivilitat basco-bearnesa, mas pas pron per l'aficar. Es interessant de veire que quitament la Glèisa oficiala francesa a abandonat o benlèu jamai emplegat la semantica «Pyrénées-Atlantiques», es benlèu la fauta dels Bascos (?)…. Car pel Bearn, la causa frena pas, perqué ne son ambe Pau la capitala…. «Bearn cap-e-tot».

Per oposicion, i a botigas per s'aficar, e o fan a la mesura de l'engatjament militant, economic, politic o associatiu, vaquí tres exemples :

Ai tanben remarcat l'evolucion a l'ofici de torisme, Hestiv'Òc es pus lo grand absent, pas brica (gaitatz lo document fotografic) e quitament quora se lor parla en bearnés (cal dire aital en Bearn), i a pus la critica incidiosa de las primièras annadas, veire l'abséncia de comunicacion a la barra de l'arcuèlh ; pron plan al contrari, i ai poscut far fotocopiar las paraulas de las «cançons de Bearn e Bigòrra», en nègre e blanc (ambe totas las excusas que cal per non pas l'aver en color) ; es un vièlh document per l'exportacion de la cançon de Bearn a Tolosa, per una manifestacion ; estranh, aquel document, a donat absent los «Bèth Cèu de Pau», coma se lo Bearn cap-e-tot se deuriá pas exportar ; es encara un element que Iparralde non farà, son Bascos e l'exportacion de TOT çò de Basco es exportable, i a pas seleccion.

Fins finala, Hestiv'Òc es un festenal qu'es preparat per recebre tota Occitània, que la plèja serà convidada, mas serà pas un problèma per aver l'identitat bearnesa valorizada, mas o saurètz, e pauc a pauc aquò cambiarà, serà per la debuta del sègle XXIen un suplement de l'anma francesa, lo «Bearnés-cap-e-tot» d'Hestiv'Òc. Sèm en Bearn, non pas en Iparralde. Lo Bearn es exotic dins los Pirinèus, perqué es encara nacionalista francés.

Mas lo Bearn, capvira sistematicament, Hestiv’Òc i cal anar per melhor entendre que lo Bearn es una causa bravament politica :

Promocion de l’argent public investit

Lo Conselh Generau de Nauta-Garona explica dins article bèl, lo seu investiment dins la logistica rotièra en Comenge, a Sent Biat.

Ont se debana l’afar ? Dins un recanton que far pujar la Val d’Aran dedins la geografia de la region Miègdia-Pirinèus ; dons l’òbra purament dedins l’Estat francés a un interès pirinenc segur ; la pròva la farà simplament la circulacion dels camions europèus sobre aquesta via.

La N123 traparà una via costat ‘zòna de lenga occitana castigada oficialament” de melhora qualitat. Sèm dins l’Estat de non respecte de la lenga occitana, fRANÇA.

De costat de Sent Biat, podèm encara veire panèu Lérida coma del “bon” temps del franquisme ; vesèm lo meteis panèu en Aragon, devath l’autoritat del PP Aragonés que guerreja contra l’aragonés e lo catalan; es una causa que cal informar las autoritats localas de la descentralizacion, Lleida (Lhèida en occitan) es lo nom oficial dempuèi la caduda del Franquisme.

Cal esperar que las òbras previstas a Sent Biat preveiràn una signaletica en lenga occitana, coma fan los Conselhs Generaus en Bretanha Oèst. Soi segur que los escolans de la Calandreta de Bertren podràn ajudar los elegits a dubrir los uèlhs, e practicar l’occitan pas sonque de faiçon compassionala.

Per clavar se cal felicitar d’aiçò, que la rota fosquèsse un bon biais de desclavar per anar a la Val d’Aran, Lhèida e l’Aragon ; se cal pausar tanben la question, perqué a Marinhac, res es previst en bus per rejúnher, juntar lo bus al Pont deth Rei, entrada de la Val d’Aran, e aital evitar laz copadoira de carga e de logistica de los que pensa a l’ecologia pels desplaçaments europèus, e sobretot occitan dins la val de Garona.

Vaquèira-Beret serà presenta a Tolosa

Vaquèira-Beret (nom comerciau Baqueira-Beret) èi ua estacion d'esquí situada aras tombadas dera Val d'Aran e deth Pallars Sobirà, aus Pirinèus. A partir dera creacion de l'estacion, s'èi fabricat ath torn ua navèra formacion urbana, Vaquèira, dab tota mena de servicis (òtels, apartaments, farmàcias, bars, discotècas...) ; es aiçò qu’explica vikipèdia en lenga catalana, e adaptat en aranés ; mas es bravament mens long qu’en espanhòl.

Aquela estacion pirinenca es la mai granda estacion occitana dels Pirinèus, sense cap dobte. Es tanben una estacion privada, es de dire que las autras son de provenéncia publica.

Farà ua pausa qu’eras vacas d’Aran son pus suu terrenh aqueth er’iuèrn… nimèi es vaquièrs ! O los vaquièrs son puslèu pels toristas de tota las provenéncias europèas.

Lo document es una publicacion de dimenge passat dins lo jornal Sud-Ouest.

Per la promocion dins l’Estat francés, e donc en Occitània, es pron complicat per capitar de far passar lo messatge ; dirai qu’es timide lo messatge ! E los jornalistas son puslèu de manejar en foncion de las ignoranças, per aver un articlòt còp que fosquèsse pas un element pedagogic que podriá far páur al public, segon explica lo marqueting de montanha (sabi pas la rason, encara).

Vaquèira-Beret es una estacion OCCITANA al còrs dels Pirinèus, e a Bordèu coma a Tolosa, se sap çò que vòl dire ! Bon o cal dire, farà mantunas annadas se parlava de l’estacion espanhòla … Donc i a una pichona evolucion. Una mapa ajudarà a melhor entendre de quina manièra Vaquèira-Beret es occitana … via la Val d’Aran, dins lo Principat (sud) de Catalonha (e fau pas de politica aquí, es precís geograficament).

La geografia debuta enfin dins lo ment de Vaquèira-Beret arríban a Tolosa.

Çaquelà per arribar a Vaquèira-Beret sonque l’automòbil serà d’emplegar, quitament per arribar en Aran, alara que la linha de camin de ferre es a la pòrta d’Aran, a Marinhac… E qu’una politica podriá èstre montada per organizar los desplaçaments autrament qu’en veïculs de petròli dempuèi Tolosa o Bordèu. Aquesta potencialitat logistica es praticada pel plan de Puigcerdà (sense promocion a Tolosa), o de las montanhas d’Arièja (promocion institucionala), veire d’Andòrra (promocion d’un Estat independent).

Mas Vaquèira-Beret es l’estacion la mai prèp de Tolosa, la mai occitana tanben !