NON REGIONALISTA, donc d'esperit dubèrt. Democracia, perqué es aital que podèm participar, sense demandar un qualificatiu positiu a la democracia.
Occitània, perqué es lo meu país e que cal debutar a trabalhar aquí abans de pensar als autres pòbles, e jà aqueste trabalh es una solidaritat ambe los autres pòbles. Bilhet INDEPENDENT e escrit dempuèi Occitània.
Dins l'aula TOLOSA de l'Institut Catolic de Tolosa se debanèt un encontre preciós per la convivéncia a Tolosa. Vos remembratz la fòto qu'a fait la virada de la planèta, l'ora aprèp una manifestacion contra los atemptats Merah a Tolosa.
Dempuèi l'atemptat de Merah, lo debat es pas estat grand a Tolosa, sonque l'occitanisme plaça lo debat dins un escambi interreligiós, a l'accès de la bandièra de Tolosa e dins lo contèxte de ciutadans tolzans.
Es estat lo tresen moment del tipe organizat per la Fondacion Occitana e Convergéncia Occitana.
Aquela banderòla a donat idèas, la CONVIVÉNCIA es causa occitana, se fau remembrar en Americo Castro, especalista de Al Andalós, mai tanben l'occitanista en Carles Camprós que la popularizat en Occitània ; car CONVIVÉNCIA e PARATGE son plan coneguts en Occitània.
Anuèch èra temps de convidacion per la Fondacion Occitana, una organizacion de Convergéncia Occitana. Son estats convidats un rabin, un avesque, un teològue de l'Islam de França ; lo public èra nombrós a aver respondut, l'aula de l'Institut Catolic èra tròp pichona.
Totes los subjectes d'actualitat son estats tractats a l'albergement d'una pensada occitana e tolzana ; los escambis son estats rics e de tornar far dins un endreit mai aisit per mediatizar.
L'eveniment debutèt en cançons, en ebrèu, arab e occitan de l'Edat Mejan ; Puèi en cançon Sofí de cantaires venguts de París, Casblanca, Lyon e Barcelona ; mas lo mai preciós es la naturalitat de l'eveniment, quand los cantaires occitans an clavat l'eveniment, son los cantaires Sofís a préner lo mòbil per los fotografiar.
Quand lo natural explica que las fes religiosas son pas los problèmas per la patz sus tèrra, lo problèma es dins l'endacòm que farga una organizacion ecclesiala o lo sense bric d'«organizacion ecclesiala», lo «potenta» !
Son moment aital qu'amerítan una mai granda mediatizacion, e una television pròpria a Tolosa !
La causa es simplassa, la fRança de De Villiers es la fRança etèrna ; es una fRança reformabla ? Es la fRança del pantais Maurràs, dels extremismes, de l'integrisme politic, de l'ignorança òrra de las acadèmias, de la dreita e esquèrra francesa d'anuèch, aquelas qu'oblídan lo tot que faguèt la violéncia francesa, violéncia onologica adobada per una ierarquia autoseleccionada que faguèt l'impèri republican francesa, suls crematòris de l'ancian regime reial, contra los pòbles, dedins lo reialme o fòra, contra las populacions que fan l'esclavitud dins un sistèma « democratic » tòrt.
Oblidar que las tèrras cremadas sul modèl rus fàcia a las tropas napoleoniana francesa o las tropas hitlerianas, es lo modèl francés en temps de guèrra coma en temps de patz.
Quand un jornal francés gausa titolar aiçò, fabrica de la difusion de l'ignorança francesa, es onologic a fRança. Es De Villiers.
Lo cantaire Lluís Llach coma deputat independent del Parlament de Catalonha èra present a Les, dimarç passat. Avèm aquí l'entrevista qu'avèm faita.
Èra present per sosténer la collèga Mireia Boya, deputat de la CUP al Parlament de Catalonha ; la seuna maire, na Pilar Busquets Medán es mòrta dimenge.
Aprèp aver fait cantar l'imne d'Aran, Jep Montoya (una entrevista serà publicada d'el tanben sus aquel bilhet dins tres jorns) a donat un document per donar una fotografia politica de na Pilar Busquets Medán, mòrta dimenge passat. Pauc conegut en Occitània granda, lo tèxte en version aranesa amerita d'èstre conegut de tot Occitània.
« + Ma. Pilar Busquets Medán - Nèish en Les eth 23 de març deth 1937, estudièc en estudi des Monges dera Sagrada Familia. En tot auer aficions literàries manifeste eth sòn esperit nacionalista e reïvindicatiu de plan joena. Èi cofondadora deth Moviment Nacionalista "Es Terçons" er an 1977. Collaborèc ena esmenda deth hèt diferenciau dera Val d'Aran entar Estatut de sau. Galardonada damb flors d'aur autant enes concorsi dera Fondafion Musèu Etnologic dera Val d'Aran coma enes Jòcs Floraus dera Escòla deras Pirinèus ( pròsa e poësia) [...] En 1984, èi elegida Deputada ath Parlament de Catalonha pera Val d'Aran. Tornèc a èster elegida tà dusau legislatura er an 1988 enquiath 1992. En agust periòde siguec ponenta e defensora deth projècte de Lei de Regim Especiau dera Val d'Aran entre d'auti. En 1992 siguec elegida prumèra Sindica deth Conselh Generau d'Aran. »
Dos Occitans e Occitanistas an portat flors a la familha, a l'ostal de Les (Aran, Occitània), in memoriam de l'òbra complica per Occitània, donc per la Val d'Aran.
Soi passat a Hòs ([hòs] e en francés Fos) ièr ; i aurà suspresas sul bilhet aquel e sobretot
una presentacion d'un chòc economic pichonet mas caracteristic de la
falhida del sistèma de la decentralizacion francesa, Val de Garona, Varossa e Sud-Comenge. Serà ambe l'escasença de la visita politica de na Carole Delga a Hòs en
Val de Garona, per amistat ambe lo cònsol de Hòs. L'acarament de la decentralizacion fàcia a l'autonomia d'Aran... Hòs paga caríssim la falhida del sistèma francés, mas vòlon pas abandonar, e o faràn en collectiu, l'identitat de vilatge mobiliza ; fauta quicòm en mai ne soi segur.
La situacion economica de Hòs es un exemple mondial de chòc politico-economic, mas pas un sol estudiant de las « grandas » universitats d'economia de la Toulouse Business School ne farà un subjecte d'estudi, fau al mens saber l'occitan, lo catalan, e l'espanhòl en mai d'un bon francés ; els parlan anglés e pensan mondial e grand, e son a la television francesa o recebon prèmis mondials suls conceptes economics.
Carole Delga presenta la situacion de Hòs coma un problèma rural, per aver una pensada conjunt per totes los parçans rurals de la region administrativa Occitània ; fau escotar l'entrevista.
E quand sabèm de quina manièra la convidacion se farguèt e de quin objectiu es estat l'elegit de cònsol de Hòs : la situacion economico-politica dona a pensar e benlèu a ne tirar aviat resorgas per potingar realament la maissanta situacion qu'avèm dins aquel val de Garona, en bais del departament administratiu francés de Garona Nauta (lo Conselh Territorial èra representat) ; aquí ont lo Conselh Territorial (departament 31) fabrica una politica al entorn duna pista ciclabla (grandament subvencionada per l'Union Europèa, 65%) o un pertús rotièr alara que per passar d'un sistèma de distribucion de buses a travèrs la frontièra es encara un real problèma, problèmas juridics de liure mercat que Macron a pas potingat.
Mas es que lo problèma es pas simplament un problèma d'estructura economica e de dinamica que la Val d'Aran pòrta a Hòs, mas tanben Arlòs, Sant Beath, Marinhac (Varossa e Sud-Comenge).
Fau alara melhor comprendre la creissença economica d'Aran ; debutada ambe l'arribada de l'estatut d'autonomia d'Aran e l'investiment clar del politic catalan dins la montanha occitana, aquela val d'Aran; mas la gestion aranesa (na Pilar Busquet e Medán per exemple) a ajudat a l'adaptacion, a l'estrambòrd d'identitat de la Val d'Aran, del pòble aranés.
Anuèch entre Hòs e Les-Bossòst-Vielha i a un gap immobilièr, un gap administratiu, un gap politic, un incompreneson granda a totes los nivèls ; lo PIB de la Val d'Aran es al nivèl del PIB tolzan, lo PIB de Varossa e Comenge es aquel de totas las vals pirinencas de l'Estat francés, maissant ; vist la creissença del còst immobilièr en Aran (benlèu tanben artificiala mas es una realitat vesedoira), la populacion aranesa trapa solucions immobiliàrias fòra, aquí dins las vals abandonadas de la mala gestion de la decentralizacion, e i trapar oportunitats que fan lo chòc de la pichona botiga de Hòs, mai tanben d'un sistèma de pensar lo politic que pensa primièr subvencion e non pas iniciativas privadas (lo privat a sovent fugir a Tolosa) mentre que los vièlhs son tornats per s'alenar melhor.
Hòs es la fotografia clara de la falhida francesa en Occitània. E çaquelà los elegits se passeja encara aquela la bandièra francesa quand la visita es tolzana !
E malgrat tot, res es estat comprès, los elegits creson encara a las subvencions (son estats los primièrs a dire un jornalista que se passejava per astre qu'an recebut subvencions) ; escotats lo cònsol màger dins la vídeo junta; evidentament es submergit pel problèma, es un sant òme a quí la populacion a laissat la clau d'un ostal que ... serà complicat, per el, de sobreviure politicament, e sobretot economicament ; enbarrat dins un sistèma francés de dona las clau al mercat mondial sense aisina politica förta (autonomia de gestion) ; mas quí vòl de la plaça ? Digun.
Carole Delga, dins son anciana circonscripcion, arriba donc coma una ajuda, coma una genta Bernadeta Sobirós a Lorda ; mas encara de l'ancian sistèma.
Lo novèl sistèma es aquela pichoneta botiga sul costat de la rota, a pauc de quilomèstre del grand supermercat de Boya-Les-Bossòst (luòc de diversitat comerciala e sovent espanhòla) ; es lo chòc de dos sistèmas, l'artesanat coma lo comerci mondial en val de Garona, entre autonomia e decentralizacion, es pus simplament un chòc de taxas d'Estat ; un chòc mondialista economic e d'una pensada de país ; la botiga pensa que l'occitan serà una aisina per federar las pichonas iniciativas ditas ruralas (per l'administracion de la decentralizacion).
Lo sistèma novèl es una iniciativa d'una ciutadana aranesa de cultura catalana que crei a l'iniciativa privada, associativa, dels ciutadans occitans ; es un enveniment pel Conselh Municipal de Hòs, e aquela Catalana d'importacion en proximitat es un grand eveniment per la lenga e la cultura occitana, perqué i a pas d'apriòri per ela (la cultura catalana ajuda) ; ara lo comèrci es lo sol espèr pel vilatge dins un sistèma immobilièr de Hòs que s'acaba ambe ostalasses qu'an viscut un sègle e que son a man de morir, dins un sistèma de vida umana que la populacion a fugit cap a Tolosa, Tarbas, o Sant Gaudens.
La visita de na Carole Delga, en vesina, es grandament un encoratjament bèl, mas serà pas sufisent (o afortirai). La decentralizacion es la falhida dins lo cas de la Val de Garona en Comenge e Varossa. Lo sistèma politic assajarà de nos far entendre qu'es pas vertat, per damorar en plaça ; mas solucions positivas existísson, per aver a bastir una volontat collectiva en Val de Garona.
Lo grand espèr dels artesans regropats aquí es la poténcia de la consciéncia de país, d'un país occitan, en Val de Garona (na Carole Delga ne sembla aver consciéncia) ; l'espèr es que lo consomador s'arrestèsse e crompèsse al país, a Sant Hòs (en tornar de la Val d'Aran...).
Dempuèi aquel pichonet bilhet, pensi que tot lector aurà coma tòca de trobar un mejan de lor donar rason ; arrestatz-vos a la botiga occitana dels artesans de Hòs ! (Fos), mercés per els e per un projecte occitan de l'economica artesanala occitana.
Avèm a Tolosa, un ostal de formacion que se sona Occitanie ; en passar per Les, nos redèm compte que l'etiqueta basta pas per salvar un biais occitan de cosinar en país tolzan, ni de pensar occitan al nivèl mondial per la cosina e l'ostelariá OCCITANA ; fau encara un còp una volontat politica. L'ostal d'Ostelariá de Les (Aran - Occitània) es nascut d'una volontat politica aranesa.
Ièr 15 de novembre, avèm aprofieichat de la « cosina dera Val d'Aran », a l'escòla d'Ostelariá d'Aran, a Les. E coma avèm apreciat la cosina vaquí la fòto de los qu'an trabalhat. Son els que fan la cosina bona, o fau plan dire ; e son monde qu'an pas problèmas lingüistics coma a l'Estat francés ! Lo menú es presentat en cinc lengas, l'occitan comprès.
Fau notar que la politica lingüistica exista en Aran, un guida lingüistic es prepausat a tot estudiant, e mantunes corses de lengas son previstes dins los corses de la setmana.
La cosina occitana es coma totas cosinas del monde, un trabalh d'equipa.
La cosina occitana a un centre de formacion, es en Aran.
Alara aquí a Les (Aran, Occitània), i podrètz minjar del diluns al dijòus, a miègjorn.
De qu'avèm minjat :
Las majoflas fòra sason es pas çò que m'agrada lo mai, mas fau plan dire qu'ai vist aquí aquela «Montanha regalada» que fan la beutat d'Aran, ai vist una metafòra a l'imne oficial d'Aran que nos encanta quora SE CANTA.
Puèi aquel vin associat al plat màger, leugierament lheidatan, ambe un plat de teisson confit e aquela salça de pomas ... miam miam !
Ara çò que fauta a la primièra visita, lo contengut occitan als vins de la carta (çò que vòu pas dire que los vins prepausats son pas bons, al contrari) ; a 70 km de la Val d'Aran i son vins occitans de grandas valors gastronomicas (Juranson, Madiran, Fronton, Corbièras, Limós, Menerbés, Cáurs, Duràs, Bordèu, Saussinhac, Brageirac, Sant Shinhan, Castelièras de Nimes, Castèls de Ròse ... avèm en Occitània los politis vins del monde e son pas ensenhats a l'escòla d'ostelariá de Les, Occitània).
Farai remarcar que l'escòla es d'ostelariá ; e que lo plurilingüisme es ensenhat ... los corses de francés i son per immersion lingüistica, e pas en opcion ; es una escòla d'ostelariá per totes los escolans de Calandreta qu'an enveja de practicar a l'internacional, la gastronomia, e faràn flòri de totas las coneisséncias lingüisticas qu'an agut en Calandreta, tot en visitar un biais ispanic de pensar la cosina, ambe una fòrta influéncia francesa, dins lo servici e dins una certana presa de travèrs borgés francés.
Francament aquel moment, a 14h, es estat per me, esperat dempuèi bèl briu en Aran (Occitània), mas un moment gloriós de la sapiença occitana (quitament se la consiéncia es pas fòrça dins los ments), d'èstre local tot en prepausar un grand nivèl gastronomic mondial, SÈM EN ARAN, OCCITÀNIA.
A Versailles, un còp èra, lo rei a enclavat l'elita politica de l'ancian regime (que se podrà criticar totun) ; aquel regime es donc estat pauc a pauc condamnat ; los pòbles de fRança lor an copar lo cap, sonque a París ; e na copat lo quite cap de na Marie Gouges ; Olimpa de Gouges voliá tornar la republica per totas e totes (idèa occitana); fau pas oblidar las autras revòltas qu'i aguèt pertot en Occitània cinc annadas abans, amai dins las tèrras sotmetudas de las autras regions.
Anuèch, las elitas son estadas criticadas, sovent ambe rason ; non perqué son elitas, o fau pas pensar aital, mas puslèu perqué son pastadas de l'esperit de Versailles, enclavats dins un monde que fan la vida meravilhosa, arroganta, e una vida luxurianta que los pòbles coneisson pas bric.
Quand l'ideologia es la meteissa, dins los caps, o dins los burèus d'administracions centralas, dins las grandas escòlas, dins las universitats de letras o de sciéncias economias o de dreit, la pensada politica recuola, las causidas fructuosas o las solucions positivas per totes / totas s'en van suls camins pels autres sègles.
La diversitat de la pensada fabrica una democracia. La democracia es pas la guèrra.
La multiplicitat de la pensada es tanben la bona resulta per l'economica, per la vida al país occitan, es lo subjecte qu'es sortit del 2nd collòqui de Narbona organizat per País Nòstre ; e avèm plan vist lo formatatge dels politicians quora son venguts intervenir.
Es pron raríssim per s'en felicitar ; quand un site Internet d'emplec emplega l'occitan per sa promocion, me sembla un eveniment de marcar d'una pèira blanca, roja e jauna !
Quí me podrà dire que l'occitan frena a la comunicacion ?
Quand avèm un fren, es simplament un fren politic legat la mauconeisséncia de las capacitats lingüisticas de l'occitan, e la pression politica fòrta dels centralista, jacobins o bonapartistas de tot escantilh. La pression dels enemics de la diversitat umama e dels escambis dedins la populacion per melhorar la sapiença collectiva.
Alara quora l'administracion francesa de la decentralizacion o comprendrà (!?!?), alara quora los elegits l'imposarà dins la comunicacion oficiala ? (!?!?)
La felicitacion val per totes o totas los/las caps d'entrepresas que pensaràn per la publicitat que son dins una region que l'occitan es la segonda lenga d'emplec de la populacion.
Me podètz dire quina es la dificultat en zòna francofòna (zòna supausada d'airial latin) d'emplegar una autra lenga latina, la primièra lenga normalizada per rason de dreit costumièr e de gestion politica del Ducat d'Aquitània, encara emplegada al XXIen sègle e compresa per mai que la majoritat de la populacion.
De mai es la lenga « Pont de la latinitat » coma l'a explicat mantunes còps Frederic Mistral o Jean Jaurès ! Alara perqué es pas mai emplegada a Tolosa ?
Perqué la signaletica del mètro es pas TOTAS jà en occitan, e parier pel tramvia, pels buses, pels taxis, per las locacions de veïculs, pel futur transpòrts entre Labèja e Portet, per la novèla linha de mètro 3, per las linéo 1 2 3 4 , etc. ?
Es evident que fau felicitar la novèla publicitat en occitan, per non pas se protegir l'umor francés sul biais de viure dins la novèla region administrativa Occitanie.
L'occitan i es emplegat coma una causa qu'amerita tot lo vòstre interès economic. Es pas de folclòre, un causa superficiala, quitament se pòt portar un messatge.
Dins un pichon tèxte en francés, Danis Cantournet explica : « Es amb un tristum bèl e d'emocion qu'acabi de saber la mòrt, anuèit, de Renat Pons. Èra estat lo clavaire d'una multituda d'associacions (Calandreta, Ràdio Lengadòc, IEO, Macarel -associacion) e lo promotor sense relambi de la CEEPOC. Ambe el, l'occitanisme perd un militant de sempre. Un òme que se cansèt pas jamai per son país, sas raiças, e sas conviccions. El m'a menat a Volèm Viure Al País, aquò farà 30 ans, ambe una acamp al teatre del Taur. Mandi a la femna Marie-Anna, als dròlles, e als pichons-dròlles, totes los condòls e la lagrima la fau mieuna. Lo moment de recuèlh pel dòl es previst a la glèisa de Sant Joan de Vèdas, lo dimècres 16 de novembre 2016. »
Occitània es donc grandament trista, e malastrosament fau far saber perqué. Na Pilar Busquets es estada la primièra elegida occitana a aver de gerir una institucion autonòma occitana, lo Conselh General d'Aran d'aprèp la liberacion d'un franquisme militarista de Madrid, lo temps dit de la «democracia» vist de Castilha.
Na Pilar Busquets aguèt donc de negociar ambe las autoritats de Barcelona lo primièr estatut d'autonomia de la Val d'Aran, ambe Jordi Pujol ; e èra pas gaire complicat vist la postura catalana sul tèma ; pauc d'Occitans e d'Occitanas de l'autre costat de la frontièra franco-espanhòla que nos assepara malastrosament, en Comenge o Corserans, Varossa o Bigòrra e al delai, an escrit a en Jordi Pujol per ajudar Na Pilar Busquets per melhor negociar. Fau notar qu'èra una femna, al mièg de la montanha dels «rufes» montanhards que son los Aranesi e las Araneses.
ÈRA UNA GRANDA militanta aranesa donc OCCITANA.
Manifestava cada jorn per l'independéncia de la Catalonha de Barcelona ambe un estatut encara mai prigon per Aran.
L'illustracion es lo mot dominical e tristàs de l'onorable Síndic d'Aran Carles Barrera Sánchez.
Ièr l'associacion d'Aude País Nòstre organizava un encontre entreprenarial ; de quina manièra las entrepresas podràn èstre una fòrça economica per desvolopar una imatge normala per Occitània (region administrativa e al delai) ?
Fau indicar qu'en tres jorns l'associacion País Nòstre ambe Convergéncia Occitana Tolosa a recampat mai de 50 caps d'entrepresas per sosténer lo nom de la region administrativa novèla Occitània. E aiçò dins totes los maines de l'activitat economica de la novèla region.
L'associacion a pauc de mejan, e l'organizacion del segond collòqui «Occitània, Fòrça Economica» se faguèt en dos meses, ambe -o fau afortir- gaire d'ajuda publica.
La comuna prestava l'aula bèla, mas l'objectiu èra pas comunal, al delai del departament d'Aude (Absent), o al delai de l'aglomeracion de Narbona, l'identitat occitana e economica de las entrepresas es estat presentada. E la dignitat fautava pas.
L'objectiu èra clar, n'en acabar ambe los lengatges institucionals sul tèma economic que nèga a Occitània lo dreit d'èstre l'objecte d'exportacion que fau per desvolopar economicament aquel parçan administratiu de l'Estat francés, e bravament al delai pels parçans occitans de l'espaci lingüistic occitan.
L'exemple lo mai remarcable, en tot cas aquel que m'agrada de designar coma lo mai utile per l'avenir, tot en mens present pas los autres, que çaquelà ne parlarai. Es aquela entrepresa de Narbona qu'a man de clavar es estada represa per un rugbiman de Narbona, per ne far un utís marqueting de panissièr per l'identitat occitana ; e las chifras d'afar en seguit ; la persona es DEVENGUDA occitana, vist d'origina èra picarda ! L'identitat occitana es una aisina de comèrci, amai tanben un utís d'integracion de totas las populacions, quand la lum de la sapiença occitana arriba a TOTES/AS, quand l'identitat occitana e sa cultura (sense oblidar sa lenga) es plan objectes politics per totes/as e alara l'economia occitana ne sortirà enfortida.
Mas Laurent Spanguero, un « jove» entreprenaire de Lauragués, assegura que tornar a l'essencial es tornar a l'occitan dins la novèla region administrativa Occitanie. El a capitat d'amassar recèrca e desvolopament en agro-alimentari, e sembla que lo projecte es etnic, dins l'amira d'una consomacion respectosa d'una avenidor per Occitània, e sas populacions per melhor veire sus aquela planèta.
E d'exemples aital, ne fautèt pas.
Narbona a mostrat la dralha, e jà se prepara per genièr un autre encontre economic per Occitània ; jà se pausa clarament lo problèma de la particion de las competéncias dins totes los maines economics, e justament l'identitat de país Occitània (region administrativa novèla) ajudarà a federar una èime economic occitan, convivéncia e paratge ; totes e totas n'an parlat.
Narbona es la sòr bessona de Roma, popèt en economia gràcia a Roma, al temps se faliá traversar una mar ; los de la Narbonensis o faguèron amb jòi e estranbòrd ; sembla que País Nòstre -sul lindan Narbonensis, nos vòl far camina Occitània (region administrativa) sus las règas dels succès economic, cultural, lingüistic, tot que fabrica una nacion viva al còr de la planèta.
Los escambis ambe los publics son estats mai que bons, utiles ... e jà gràcia an aquala jornada se prepara linha filosofica e economica, politica e lingüistica, per desvolopar lo movement economic aquel que fau per ajudar los politicians de melhor entendre Occitània, sa grandor e son interès collectiu.
La fin de la jornada es estada un pauc corta, per me, me faguèt tornar, mas lo concèrt de ARS ENSEMBLE, grope menat per Gérard Zuchetto nos faguèt notar clar que aprèp exportar aquela sapiença musicala a Barcelona -exportar !- es estat per Stanfort per donar aquel saber, aquel saber que Occitània ignòra (!!), dins las universitats de letras francesas en Occitània, o quitament dins las escòlas de musicas de las comunas occitanas ; saber que passa rarament suls canals locals de ràdios (levat las occitanas, de lenga occitana) o televisions (n'avèm pas de la dignitat que nos fau).
Fau notar que País Nòstre es pas una institucion publica, que normalament auriá de far aquel trabalh, mas es una associacion conviviala, genta e generosa, vivents d'Occitans e d'Occitanas de Lengadòc (pichona partida de la novèla region administrativa Occitània), ciutadans e ciutadanas d'aquela planèta e de fRança.
Vaquí una setmana dins la ciutat la mai simbolica del Felibrige ai legit un comunicat tristàs del Felibrige ; me fau ne fargar una critica car benlèu que nos farà avançar totes e totas.
Lo Felibrige es una associacion de militants que al XIXen sègle an lançat ambe Frederic Mistral l'idèa de salvar la lenga, dita «Lengo d'O» de la mòrt programa pel «sistèma modèrne» que per èstre clar èra lo sistèma politic jacobin francés que programava a destruccion ; la destruccion es arribada quasiment un sègle aprèp quand la populacion a debutat de gaitar la television e arrestat de transmetre la lenga en familha, en collectiu, dins la societat reala, luènh del virtual audiovisual que fRança nos fargava dins las escòlas de l'audiovisual parisenc.
La «Lenga d'Òc» èra lo romantisme del XIXen sègle, serà transformat en «Prouvenço» per totes los occitans e totas las occitanas e assimilat aital per la sociolingüistica anglo-americana en valorizar «Provence» coma l'ensemble dels parçans de la romantica «Lenga d'Òc».
Avèm donc aquel comunicat :
Aquel comunicat marca ambe los comunicats de l'IEO, l'elonhament dels movements dels letrats occitans de las populacions occitanas, e marca aital lo real problèma de l'occitanisme ; es per aiçò que se dèu criticar, benlèu serà utile pel collectiu nacional (antropologia) que sèm.
Lo primièr paragrafe assegura que las populacions pensan coma els, los departaments son pas la bona dimension politica ; pensi personalament lo contrari ; lo departament es dins mantunes cases, la dimension que la populacion li agrada, en Avinhon o Comtat Venaissin, coma en Agenés / Òlt-et-Garona, Avairon / Roergue, o Peirigòrd / Dordonha, o çaquelà Erault / Comtat de Montpelhièr etc. Non podèm pas oblidar l'istòria la dimension departamentala que se passeja dins totes los movements occitans e dempuèi lo XXen sègle son idèa que son pas dins la realitat que vívon las populacions. La fauta es pas simplament del Felibrige, mas de tot lo moment ; aital lo Felibrige es un element de l'error de l'occitanisme en general, e dons lo Felibrige es aital grandament d'aquel occitanisme que s'engana.
Quand lo Felibrige causís Lengadòc (coma o faguèron los elegits tolzans per centralisme tolzan) per la region administrativa Occitanie, lo Felibrige ignòra l'istòria politica d'Occitània. Ignòra lo Roergue, l'Istòria d'Aquitània, Albigés, Carcin, Armanhac, Bigòrra, Comenge, Corserans, Comtat de Fois, e assegura que Catalonha es pas lo nom de la region qu'arregora Confolens, Rosselló, Cerdanya e Capcir, e plaça l'ideologia francesa coma una etiqueta per aquela region sotmetuda pel tractat dels Pirinèus e militarizada, puèi destrusida economicament per l'ancian regime (lo còst es encara pesut per la vida economica actuala).
Lo problèma de l'òrre PACA es realament un òrre ; mas que farga coma politica lo Felibrige d'Avinhon per cambiar aiçò ? E perqué -els que son installats majoritariament ailà, els per cambiar en Provença aiçò ? Es que la politica que vòlon per Tolosa, Languedoc, la vòlon aplicar per Niça en li donar Provence coma nom ? Per aplicar a Gavotina lo nom de Provença ? Lo subjecte amerita un collòqui e un debat coma es estat bastit en Occitanie (administrativa francesa). E qué fan ?
Quí es lo Felibrige per « demander instamment » ? Ma primièra reaccion; perqué se prenon ? Me sembla que la semantica es pas la bona ... ni plaça lo Felibrige al luòc politic que deuriá èstre, non pas en arrogança politica, mas en explicacions, analisis, en realisme, en conselh, en conselh de las ignoranças que son portaires ? Complicat. Es realament possible d'èstre seriós quora lo trabalh sul tèma es pas bastit sense que fantasmes d'unes autres tempses ?
Qui en Occitanie es estada la participacion dins las aulas dels debats del Felibrige ? Es que lo Felibrige pensa que 91.000 personas en Occitània (administrativa francesa) s'engana contra la santa pensada d'Avinhon ? Fau tornar dire al Felibrige que na Carole Delga a bastit un procèssus democratic que sembla èstre ignorat al sièti del Felibrige en Provença... Sembla que los trenta annadas passadas i aguèt una interiorizacion mentala dins la populacion que Occitania amerita d'èstre escrit sus las mapas de la planèta. Aquel afar non agrada al Felibrige ; e lo comunicat Felibrige es autanplan maissant que lo comunicat dels provençalistas (non separatistas) de l'IEO (president provençal e elonhat tanben del terrenh), o dels comunicats dels separatistas e campanharistas, de l'extremista Richard l'Arlatenc !
Aquel comunicat es donc una marca clara dels problèmas dels letrats occitans fàcias a un pòble-ciutadan que malgrat la pensada clara ambe totes los instruments que los letrats an donat, a portat al som ambe una pichona etiqueta d'una region administrativa francesa, Occitanie, mas an pas sortit las meteissas conclusions politicas. L'oposicion es alara de mai en mai clara, e las associacions de letrats son en cèrca de finança, de l'argent que lo pòble vòl donar mas a paur d'aquelas associacions, en cèrca del sosten popular que lor fauta ; e ambe grandas rasons lo pòble auriá tòrt fàcia a associacions elonhats de las realitats ?
Una autra realitat oblidada dels letrats, dels professors de letras, l'administracion de l'Estat francés es pas una règla lingüistica. Es un messatge especial pels professors sortit per ensenhar dedins lo sistèma francés de l'Éducation dita Nationale.
Fau tornar escriure que per aver una licéncia de letras provençalas a-z Ais-de-Provença, Université Aix-Marseille en Provence, l'integrisme de la grafia de Roumanilhe frena per passar lo CAPES e donc crear un avenidor pels estudiants de Provença, del Comtat de Provença, dedins lo sistèma d'ensenhament per la «lenga pont de la latinitat» coma l'explicava Frederic Mistral.
Lo patrimòni es de las associacions, dels partits jacobins (de totas las colors francesas), o de las populacions conscientas, d'una granda revelacion que son action per la sobrevida d'una civilizacion, d'una etiqueta d'una region administrativa francesa (malgrat tot) ?
Lo movement occitan es pastat e bastit dempuèi las annadas 1960 per personatge important de tot escantilh, Roger Gaston es d'aqueles personatges que faguèron un occitanisme associatiu a desfaut d'aver una politica lingüistica fòrta ; aquela politica es encara esperada pel sègle XXIen !
Donc es ambe un grand plaser que vos doni aquí, gràcia a Joan Pau Cap de Coma lo tecnician-militant, una entrevista d'el, Roger Gaston, al moment de l'inauguracion de « L'Ostau » de Marmanda ; n'avèm jà parlat.
Sortit d'una familha de Samatan en Gasconha al sud de Tolosa, es devengut regent aprèp la marina francesa, a Samasan en Gasconha del nòrd prèp de Marmanda ; es ailà al despart de l'escòla que bastirà una associacion los ATP de Marmanda qu'es la reala clau de promocion de la dança, musica e lenga occitana dins lo parçan. En abséncia de politica culturala e lingüistica de las autoritats francesa dempuèi l'espelida d'una necessitat politica en Occitània dins las annadas 1950, Roger Gaston es una d'aqueles capolièrs, clau de l'occitanisme del sègle XXen, non pas en teoria, mas sul terrenh.
Es evident que lo trabalh que el a volgut, es devengut possible per una decision collectiva, collectiu que debuta dins la familha Gaston ; a l'inauguracion la seuna femna es estada sempre presa en exemple per la volontat qu'a agut coma son òme, per bastir lo reviscòl d'una civilizacion rurala e populara que lo meanstream parisenc voliá destrusir. aquel meanstream que lo sistèma amaga darrièr los eslògan Liberté, Égalité, Fraternité que fan la destrussion d'Occitània, e que son escrit a cada fronton d'escòla d'Estat. E çaquelà dedins aquel tipe de bastiment republican Roger Gaston (e son collectiu) aurà bastit una salvacion d'una civilizacion occitana en OGasconha ; avèm la paradòxa occitana.
L'entrevista es bastida corteta, mas dona una idèa de trabalh per un cercaire sul tèma : personalitat de las annadas 70 qu'an bastit l'occitanisme de la fin del sègle XXen, contra totes los vents assimilators franceses e dedins lo sistèma imposat per una autoritat politica francesa.
Los Atalhièrs de la Tradicion Populara son aital una clau que desliura una populacion qu'an comprès lo problèma de la pèrda de sapiença collectiva e planetària que fasiá l'assimilacionisme francés. Es donc un collectiu, aquí tanben, ambe un capolièr de granda fòrça e una familha, qu'a poscut afrontar la destruccion francesa en Occitània.
L'entrevista es donc un pauc aquela paraula collectiva, es adonc de las listas de las entrevistas que son necitas sus aquel blòg, non pas per nostalgia, mas per ensenhar un futur que cap diplòma, ni sistèma politic, assegura la transmission.
Roger Gaston prepara un libre de sa vida, en doás lengas ; serà un libre essencial, per sa vida mas per entendre lo camin de mantunes occitanistas de las annadas 1970/80/90 en Occitània.
La sola resulta segura que podèm tirar de las eleccions nòrd-americanas es aquel títol. Car quí gausarà explicar que las paraulas de campanha faràn una politica ? Las elitas, autopromòugudas dins los sistèmas universitaris, nos an talament enganadas, e pas simplament al XXIen sègle, qué ? ...
Fins finala, quí gausarà pensar que lo politic gerís los govèrns sense que las administracions condicionan lo sosten a la seguida de la vision qu'an ela de l'accion politica ? E lo govèrn es una institucion politica sus un mercat-Estat-nacion, mas quí als Estats-Units d'America del nòrd me podrà assegurar qu'es pas una reala federacion e que lo president es a la talvèra del poder, e la reforma de las institucions nòrd-americanas se podràn jamai cambiar.
An un president populista, mas quí farà las votacions al nivèl internacional ? Segur pas solet lo novèl president Donald Trump.
Lo programa d'en Donald Trump es una promessa electorala, sabèm ara que cada promessa electorala es una engana que lo marqueting politic nos vòl far creire -creire e non pensar- coma vertat, coma una futura realitat ; serèm encara decebuts ; la politica sembla una paraula de glèisa.
Quí m'assegura que la populacion qu'a votat per el, paura, en dangièr pel sistèma liberal e la dubertura granda de las frontièras, serà assegurada d'un avenidor melhor, amb un grand multimiliardari qu'a viscut sul sistèma liberal modial ?
Lo politic sembla èstre l'art d'enganar los pòbles, e los pòbles semblan mai inocents, grands inocents, per o CREIRE coma la fe per un dieu suprèm ...
Lo vam d'en Daniel Benquet ameritava una entrevista mai longassa ; soi estat estonat de l'abséncia de France 3 Bordèu, per un eveniment qu'ameritava al mens una informacion per la « Nouvelle Aquitaine », e Marmanda es al nòrd de Gasconha e gaire luènh de Bordèu.
Lo CIP ameritava de sonar coma exemplar per tot l'espaci de lenga occitana ; es clarament una aisina de transmission dels sabers occitans, dels dos sègles passats, e dins la lenga del país, l'occitan de Gasconha.
L'entrevista se faguèt aprèp l'inauguracion oficiala, la passejada dedins los tres nivèls de « L'Ostau » occitan de Marmanda ; CIP, centre d'interpretacion del patrimòni, es un centre oficial per la lenga occitana e sas tradicions.
Marcel Calmette, delegat del Conselh Territorial d'Òlt-e-Garona, es aquí per donar lo son de la lenga del país, lo mai cort es lo mai plasent.
Fau dire las causas, aquel bilhet es per felicitar una accion politica, aquela del cònsol màger de Marmanda : lo Sénher Daniel Benquet, arriba al poder recentament, e a Marmanda decidís de bastir una politica per la promocion de la lenga occitana ; favorizar la creacion d'escòlas en lenga occitana dedins lo sistèma escolar francés, puèi lançar l'idèa d'un «ostau» patrimonial e dinamic per la cultura occitana que junt ambe la lenga es a man de partir dels ments gascons de Marmanda al cambiament de sègle.
Tanben lo cònsol trapar aital un biais politic de respectar lo trabalh de 40 ans dels « ATP de Marmanda » per la promocion de la lenga occitana e dels biaises de fabricar una cultura particulara dins aquel parçan de Gasconha.
La vila de Marmanda es 19000 abitants, es una primièra en Occitània ; es lo primièr còp que per la volontat reala e prigonda del cònsol, se bastís un utís public per la promocion de la cultura occitana que mescla museologia, patrimòni, dinamica associativa, e una administracion comunala totalament implicada dins la decision del cònsol recentament elegit ; fau notar l'exemplar, DOS ANS per aver aquel ostal, « L'Ostau », una aisina, un utís, dins la vila medievala, per melhorar la promocion toristica, per ajudar las escòlas de saber melhor l'istòria del país de Marmanda, e luòc de transmission dels sabers (per tot public, e per la ciutadanetat de Tolosa) ; lo bastiment es de gestion comunala, l'associacion ATP i dona l'expertisa amassada al fial de las annadas.
Per Occitània es un eveniment grand. Sembla çaquelà que lo cònsol n'aviá pas consciéncia abans los escambis qu'avèm poscut aver sul tèma.
O vesèm pas sobre las fòtos, mas dins la carrièra, i a una granda bandièra bretona... Marmanda es estada lo receptable de la migracion bretona, un temps far. Marmanda tèrra d'arcuelh damora occitana e la transmisison es ORGANIZADA coma una politica oficiala. Es degut çaquelà a una fòrta volontat politica.
Fau alara remarcar la multiplicitat de las bandièras lengadocianas, e una granda bandièra bretona ; lo modèl es diferent, mas lo modèl se dona en responsas.
Sus aquel blòg dins mantunes jornadas traparètz las entrevistas faitas aquel jorn, en vídeo e disponiblas per totes.
Fau notar que Tolosa, 495.000 habitants e un cònsol-adjunt encarga de l'occitan, a pas poscut transformar la preson de Sant Miquèu sus aquel modèl ; es una operacion tolzana mancada, que Marmanda capita de far ! Es donc plan un sistèma bonapartista -sense qu'el- que podrà ajudar dins lo sistèma francés actual, la cultura occitana d'èstre transmetuda (lo cònsol Benqué a Marmanda n'a una granda consciéncia), e benlèu qu'una lei votada a la lèsta abans las eleccions (coma sempre) serà gaire sufisent per capitar çò que Marmanda acabar d'inaugurar, pas simplament divendres passat, mas sul long tèrmi, los 40 ans dels ATP de Marmanda faguèron.
Lo president dels ATP Marmanda es originari de Samatan, en Gasconha tanben, mas es estat regent a Samasan en Gasconha tanben e sul meteis bòrd de Garona ! Li devèm la dinamica de l'associacion e las capitadas d'aquela associacions per la promocion de la dança e la musica occitana, puèi tanben dels corses d'occitan pel grand public (que son en dangièr de desaparéisser vist la fauta de sostens clars del Conselh Regional de la Novèla Aquitània sul tèma).
Fau notar aquela volontat politica es impossibla sense lo dinamisme d'un gropeton de ciutadans (e las familhas) e de l'administracion comunala (lo cònsol primièr governador), o explica Daniel Benquet. La causa foguèt remembrada dins totes los discorses ; la volontat es granda a Marmanda dempuèi que lo secretari general còrse (vaquí 30 ans) gausava plaçar lo panèu en occitan a l'entrada de la vila, la primièra dins l'Aquitània.
Anuèch Marmanda a un utís pedagogic per desvolopar la coneisséncia dels sabers occitans, e un president dels ATP Marmanda, ancian regent e sa femna, per portar un contengut adaptat a la ciutadanetat de Marmanda ; los objectes del musèu (dinamic per la transmission) es un trabalh d'una autra familha de Marmanda, una femna (e son «òme patient» nos diguèron), que arribada de París, un retorn al país, decidís d'accumular objectes del patrimòni occitan al XXen sègle.
A l'entrada de la primièra aula de presentacion de las capacitats futuras de « L'Ostau», una femna en vestit tradicional, es tolzana ; es un messatge per Jean-Luc Moudenc, cònsol de Tolosa ? E un messatge tanben per Occitània e sas capitalas, Marmanda es modelica !
